📅 18 ઓગસ્ટ દિન વિશેષ: નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ તાઇહોકુ ઘટના અને વિજયલક્ષ્મી પંડિત જન્મજયંતિ – Sunday Exam

“એક રહસ્યમય અંત અને એક નવી શરૂઆત: જાણો 18 ઓગસ્ટનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ”

📑 અનુક્રમણિકા (Table of Contents)

1. પ્રસ્તાવના
2. તાઇહોકુ ઘટના શું છે?
3. નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ કોણ હતા?
4. રહસ્ય અને તપાસ પંચો
5. વિજયલક્ષ્મી પંડિત કોણ હતાં?
6. રાજકીય અને રાજદ્વારી કારકિર્દી
7. ગુજરાત સાથેનો સંબંધ
8. મહત્વ
9. પરીક્ષાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ (Quick Revision)
10. 15 મહત્વના વન-લાઈનર્સ
11. MCQ ક્વિઝ (25 પ્રશ્નો)
12. વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
13. નિષ્કર્ષ

18 ઓગસ્ટ 1945ના રોજ, બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જાપાનની શરણાગતિના થોડા દિવસો બાદ, નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ એક જાપાની લશ્કરી વિમાનમાં સિંગાપોરથી ટોકિયો જવા નીકળ્યા હતા. તાઇવાનના તાઇહોકુ એરફિલ્ડ (હાલનું તાઇપેઇ) પર ઈંધણ ભરવા રોકાણ બાદ વિમાને ટેક-ઓફ કર્યું, પરંતુ થોડી જ ક્ષણોમાં ટેકનિકલ ખામીના કારણે વિમાન દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થયું. અહેવાલો મુજબ નેતાજી ગંભીર રીતે દાઝી ગયા અને નજીકની જાપાની લશ્કરી હોસ્પિટલમાં તેમનું અવસાન થયું.

• નેતાજીનો જન્મ 23 જાન્યુઆરી 1897ના રોજ ઓડિશાના કટકમાં થયો હતો
• તેમણે ઇન્ડિયન સિવિલ સર્વિસ (ICS)ની પરીક્ષા પાસ કરી, પરંતુ બ્રિટિશ શાસન હેઠળ કામ ન કરવાના નિર્ણય સાથે રાજીનામું આપી દીધું
• 1938 અને 1939માં તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ બન્યા
• 1943માં તેમણે સિંગાપોરમાં આઝાદ હિન્દ ફોજ (Indian National Army - INA)નું નેતૃત્વ સંભાળ્યું અને "તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હેં આઝાદી દૂંગા" જેવા પ્રેરણાદાયી નારા આપ્યા
• તેમણે આઝાદ હિન્દ સરકાર (કામચલાઉ સરકાર)ની સ્થાપના કરી, જેને જર્મની, જાપાન સહિત 9 દેશોએ માન્યતા આપી હતી

• શાહનવાઝ સમિતિ (1956) – તારણ કાઢ્યું કે નેતાજીનું મૃત્યુ 18 ઓગસ્ટ 1945ના રોજ વિમાન દુર્ઘટનામાં થયું
• ખોસલા આયોગ (1970) – આ તારણને સમર્થન આપ્યું
• મુખર્જી આયોગ (1999-2005) – તારણ કાઢ્યું કે નેતાજીનું મૃત્યુ વિમાન દુર્ઘટનામાં થયું હોવાના પુરાવા અપૂરતા છે, પરંતુ ભારત સરકારે આ તારણને નકારી કાઢ્યું
• મે 2017માં એક RTI જવાબમાં કેન્દ્ર સરકારે પુનઃ સ્પષ્ટતા કરી કે નેતાજીનું અવસાન 18 ઓગસ્ટ 1945ના રોજ તાઇવાનમાં વિમાન દુર્ઘટનામાં થયું હતું

વિજયલક્ષ્મી પંડિતનો જન્મ 18 ઓગસ્ટ 1900ના રોજ અલ્હાબાદ (હાલ પ્રયાગરાજ)માં થયો હતો. તેમનું જન્મ સમયનું નામ સ્વરૂપ કુમારી નહેરુ હતું. તેઓ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નહેરુનાં નાની બહેન અને પ્રખ્યાત વકીલ-રાષ્ટ્રવાદી નેતા મોતીલાલ નહેરુનાં પુત્રી હતાં. 1921માં રણજિત સીતારામ પંડિત સાથે લગ્ન બાદ તેમનું નામ બદલાઈને વિજયલક્ષ્મી પંડિત થયું.

• પરિવારની પરંપરા મુજબ તેઓ સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં સક્રિય બન્યાં અને બ્રિટિશ સરકારે તેમને ત્રણ વખત જેલમાં મોકલ્યાં
• 1937માં તેઓ સંયુક્ત પ્રાંતની વિધાનસભામાં ચૂંટાયાં અને સ્થાનિક સ્વરાજ્ય અને જાહેર આરોગ્ય મંત્રી બન્યાં — આ સાથે તેઓ સ્વતંત્રતા પૂર્વેના ભારતમાં કેબિનેટ પદ સંભાળનારાં પ્રથમ મહિલા બન્યાં
• સ્વતંત્રતા બાદ તેમણે સોવિયેત સંઘ (1947-49), અમેરિકા અને મેક્સિકો (1949-51), આયર્લેન્ડ અને સ્પેન (1955-61) ખાતે ભારતના રાજદૂત તરીકે અને બ્રિટન ખાતે હાઇ કમિશનર તરીકે સેવા આપી
• 1953માં તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ ચૂંટાયાં — આ પદ સંભાળનારાં તેઓ એકમાત્ર ભારતીય પણ છે
• 1962-1964 દરમિયાન તેમણે મહારાષ્ટ્રનાં રાજ્યપાલ તરીકે સેવા આપી
• 1964-1968 દરમિયાન તેઓ ફૂલપુર બેઠક પરથી લોકસભાનાં સાંસદ તરીકે ચૂંટાયાં — આ એ જ બેઠક હતી જ્યાંથી અગાઉ તેમના ભાઈ નહેરુ ચૂંટાયા હતા

• નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ અને વિજયલક્ષ્મી પંડિત બંનેનું મૂળ કાર્યક્ષેત્ર બંગાળ અને ઉત્તર ભારત સાથે જોડાયેલું હોવા છતાં, બંને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના નેતૃત્વ સાથે સંકળાયેલા હતા, જેમાં ગુજરાતના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને મહાત્મા ગાંધી પણ કેન્દ્રીય ભૂમિકામાં હતા
• આઝાદ હિન્દ ફોજ (INA)માં દેશભરમાંથી સૈનિકો જોડાયા હતા, જેમાં ગુજરાતી મૂળના સૈનિકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો
• વિજયલક્ષ્મી પંડિતે ભારતના પ્રથમ મહિલા રાજદ્વારી તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું, જે ગુજરાતનાં ઉષા મહેતા અને ભીખાઈજી કામા જેવી મહિલા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની જેમ મહિલા સશક્તિકરણનું ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે
• ગુજરાતની શાળા-કોલેજોમાં નેતાજી અને INAના ઇતિહાસને સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના મહત્વના અભ્યાસક્રમ તરીકે ભણાવવામાં આવે છે

• રાષ્ટ્રીય પ્રેરણા: નેતાજીનું જીવન અને બલિદાન ભારતીય યુવાનોમાં આજે પણ દેશભક્તિની ભાવના જગાવે છે
• ઐતિહાસિક સંશોધન: તાઇહોકુ ઘટના ઇતિહાસકારો અને સંશોધકો માટે આજે પણ અભ્યાસનો વિષય છે
• મહિલા નેતૃત્વ: વિજયલક્ષ્મી પંડિતનું જીવન દર્શાવે છે કે ભારતીય મહિલાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર પણ નેતૃત્વ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે
• રાજદ્વારી વારસો: તેમની કારકિર્દી સ્વતંત્ર ભારતની વિદેશ નીતિના પાયાના વર્ષોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે

ઘટના	તારીખ
નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો જન્મ	23 જાન્યુઆરી 1897
INAનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું	1943
તાઇહોકુ ઘટના (નેતાજીનું અવસાન)	18 ઓગસ્ટ 1945
શાહનવાઝ સમિતિનો અહેવાલ	1956
મુખર્જી આયોગનો અહેવાલ	2005
વિજયલક્ષ્મી પંડિતનો જન્મ	18 ઓગસ્ટ 1900
પ્રથમ મહિલા કેબિનેટ મંત્રી બન્યાં	1937
UN મહાસભાનાં પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ	1953
મહારાષ્ટ્રનાં રાજ્યપાલ	1962-1964
વિજયલક્ષ્મી પંડિતનું અવસાન	1 ડિસેમ્બર 1990

• નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ: INAના સ્થાપક, આઝાદ હિન્દ સરકારના વડા
• વિજયલક્ષ્મી પંડિત: UN મહાસભાનાં પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ, નહેરુનાં બહેન
• મોતીલાલ નહેરુ: વિજયલક્ષ્મી પંડિતના પિતા, કોંગ્રેસના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ
• જવાહરલાલ નહેરુ: વિજયલક્ષ્મી પંડિતના મોટા ભાઈ, ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન

1. તાઇહોકુ ઘટના 18 ઓગસ્ટ 1945ના રોજ તાઇવાનમાં બની.
2. નેતાજી સિંગાપોરથી ટોકિયો જવા નીકળ્યા હતા ત્યારે વિમાન દુર્ઘટના થઈ.
3. નેતાજીનો જન્મ 23 જાન્યુઆરી 1897ના રોજ કટક, ઓડિશામાં થયો.
4. નેતાજીએ 1943માં આઝાદ હિન્દ ફોજ (INA)નું નેતૃત્વ સંભાળ્યું.
5. નેતાજીનું પ્રખ્યાત સૂત્ર હતું "તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હેં આઝાદી દૂંગા."
6. શાહનવાઝ સમિતિ (1956) અને ખોસલા આયોગ (1970) એ વિમાન દુર્ઘટનાના તારણને સમર્થન આપ્યું.
7. મુખર્જી આયોગ (1999-2005) એ વિમાન દુર્ઘટનાના પુરાવા અપૂરતા ગણાવ્યા.
8. વિજયલક્ષ્મી પંડિતનો જન્મ 18 ઓગસ્ટ 1900ના રોજ અલ્હાબાદમાં થયો.
9. તેમનું જન્મ સમયનું નામ સ્વરૂપ કુમારી નહેરુ હતું.
10. તેઓ જવાહરલાલ નહેરુનાં નાની બહેન હતાં.
11. 1937માં તેઓ પ્રથમ મહિલા કેબિનેટ મંત્રી બન્યાં.
12. 1953માં તેઓ UN મહાસભાનાં પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ ચૂંટાયાં.
13. તેમણે સોવિયેત સંઘ, અમેરિકા અને બ્રિટનમાં ભારતના રાજદૂત તરીકે સેવા આપી.
14. 1962-1964 દરમિયાન તેઓ મહારાષ્ટ્રનાં રાજ્યપાલ બન્યાં.
15. તેમનું અવસાન 1 ડિસેમ્બર 1990ના રોજ થયું.

1. તાઇહોકુ ઘટના ક્યારે બની?

A) 15 ઓગસ્ટ 1945
B) 18 ઓગસ્ટ 1945
C) 23 ઓગસ્ટ 1945
D) 18 ઓગસ્ટ 1947

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 18 ઓગસ્ટ 1945

2. તાઇહોકુ ઘટના ક્યાં બની?

A) જાપાન
B) સિંગાપોર
C) તાઇવાન
D) મ્યાનમાર

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) તાઇવાન

3. નેતાજી ક્યાંથી ક્યાં જવા નીકળ્યા હતા?

A) સિંગાપોરથી ટોકિયો
B) બર્લિનથી ટોકિયો
C) સિંગાપોરથી બેઇજિંગ
D) બેંગકોકથી ટોકિયો

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: A) સિંગાપોરથી ટોકિયો

4. નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો જન્મ ક્યાં થયો?

A) કલકત્તા
B) કટક
C) ઢાકા
D) પટના

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) કટક

5. નેતાજીએ કઈ સંસ્થાનું નેતૃત્વ કર્યું?

A) ભારત છોડો આંદોલન
B) આઝાદ હિન્દ ફોજ (INA)
C) ગદર પાર્ટી
D) ઇન્ડિયા હાઉસ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) આઝાદ હિન્દ ફોજ (INA)

6. "તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હેં આઝાદી દૂંગા" કોનું પ્રખ્યાત સૂત્ર છે?

A) મહાત્મા ગાંધી
B) સુભાષચંદ્ર બોઝ
C) ભગત સિંહ
D) જવાહરલાલ નહેરુ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) સુભાષચંદ્ર બોઝ

7. નેતાજીના મૃત્યુની તપાસ માટે પ્રથમ સમિતિ કઈ હતી?

A) મુખર્જી આયોગ
B) ખોસલા આયોગ
C) શાહનવાઝ સમિતિ
D) રાધાકૃષ્ણન સમિતિ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) શાહનવાઝ સમિતિ

8. મુખર્જી આયોગનો અહેવાલ ક્યારે રજૂ થયો?

A) 1956
B) 1970
C) 2005
D) 2017

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 2005

9. વિજયલક્ષ્મી પંડિતનો જન્મ ક્યાં થયો?

A) દિલ્હી
B) અલ્હાબાદ
C) લખનૌ
D) મુંબઈ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) અલ્હાબાદ

10. વિજયલક્ષ્મી પંડિતનું જન્મ સમયનું નામ શું હતું?

A) સ્વરૂપ કુમારી નહેરુ
B) ઇન્દિરા નહેરુ
C) કમલા નહેરુ
D) ઉમા નહેરુ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: A) સ્વરૂપ કુમારી નહેરુ

11. વિજયલક્ષ્મી પંડિત જવાહરલાલ નહેરુનાં શું હતાં?

A) પત્ની
B) નાની બહેન
C) મોટી બહેન
D) પુત્રી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) નાની બહેન

12. વિજયલક્ષ્મી પંડિતના પિતાનું નામ શું હતું?

A) જવાહરલાલ નહેરુ
B) મોતીલાલ નહેરુ
C) રણજિત પંડિત
D) ફિરોઝ ગાંધી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) મોતીલાલ નહેરુ

13. વિજયલક્ષ્મી પંડિત ક્યારે પ્રથમ મહિલા કેબિનેટ મંત્રી બન્યાં?

A) 1930
B) 1937
C) 1947
D) 1953

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 1937

14. વિજયલક્ષ્મી પંડિત UN મહાસભાનાં પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ ક્યારે બન્યાં?

A) 1947
B) 1950
C) 1953
D) 1962

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 1953

15. વિજયલક્ષ્મી પંડિતે કયા રાજ્યનાં રાજ્યપાલ તરીકે સેવા આપી?

A) ગુજરાત
B) મહારાષ્ટ્ર
C) ઉત્તર પ્રદેશ
D) પશ્ચિમ બંગાળ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) મહારાષ્ટ્ર

16. વિજયલક્ષ્મી પંડિત કઈ લોકસભા બેઠક પરથી ચૂંટાયાં?

A) અલ્હાબાદ
B) ફૂલપુર
C) લખનૌ
D) અમેઠી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) ફૂલપુર

17. વિજયલક્ષ્મી પંડિતે કયા દેશમાં ભારતના રાજદૂત તરીકે સેવા આપી નહોતી?

A) સોવિયેત સંઘ
B) અમેરિકા
C) ચીન
D) આયર્લેન્ડ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) ચીન

18. વિજયલક્ષ્મી પંડિતનું અવસાન ક્યારે થયું?

A) 18 ઓગસ્ટ 1990
B) 1 ડિસેમ્બર 1990
C) 1 જાન્યુઆરી 1991
D) 15 ઓગસ્ટ 1988

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 1 ડિસેમ્બર 1990

19. નેતાજીએ ICSની પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ શું કર્યું?

A) નોકરી ચાલુ રાખી
B) રાજીનામું આપ્યું
C) ફરીથી પરીક્ષા આપી
D) ઇંગ્લેન્ડમાં સ્થાયી થયા

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) રાજીનામું આપ્યું

20. નેતાજી કઈ સાલમાં કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ બન્યા?

A) 1930
B) 1938
C) 1942
D) 1945

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 1938

21. આઝાદ હિન્દ સરકારને કેટલા દેશોએ માન્યતા આપી હતી?

A) 3
B) 5
C) 9
D) 15

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 9

22. વિજયલક્ષ્મી પંડિતને બ્રિટિશ સરકારે કેટલી વખત જેલમાં મોકલ્યાં?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 5

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 3

23. 2017માં RTI જવાબમાં સરકારે નેતાજી અંગે શું જણાવ્યું?

A) તેઓ જીવિત છે
B) મૃત્યુ વિમાન દુર્ઘટનામાં થયું
C) મૃત્યુ રશિયામાં થયું
D) કોઈ માહિતી ન આપી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) મૃત્યુ વિમાન દુર્ઘટનામાં થયું

24. વિજયલક્ષ્મી પંડિતનાં લગ્ન કોની સાથે થયાં?

A) જવાહરલાલ નહેરુ
B) રણજિત સીતારામ પંડિત
C) ફિરોઝ ગાંધી
D) મોતીલાલ નહેરુ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) રણજિત સીતારામ પંડિત

25. વિજયલક્ષ્મી પંડિતની પુત્રી, જાણીતાં લેખિકા, કોણ છે?

A) ઇન્દિરા ગાંધી
B) નયનતારા સહગલ
C) સોનિયા ગાંધી
D) મેનકા ગાંધી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) નયનતારા સહગલ

પ્રશ્ન 1: તાઇહોકુ ઘટના શું છે?
ઉત્તર: 18 ઓગસ્ટ 1945ના રોજ તાઇવાનમાં નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના વિમાનની દુર્ઘટના, જેમાં તેમનું અવસાન થયું હોવાનું મનાય છે.

પ્રશ્ન 2: નેતાજીના મૃત્યુની તપાસ માટે કેટલા પંચો બન્યા?
ઉત્તર: ત્રણ — શાહનવાઝ સમિતિ, ખોસલા આયોગ અને મુખર્જી આયોગ.

પ્રશ્ન 3: વિજયલક્ષ્મી પંડિતનો જન્મ ક્યારે થયો?
ઉત્તર: 18 ઓગસ્ટ 1900ના રોજ અલ્હાબાદમાં.

પ્રશ્ન 4: વિજયલક્ષ્મી પંડિત UN મહાસભાનાં અધ્યક્ષ ક્યારે બન્યાં?
ઉત્તર: 1953માં, પ્રથમ મહિલા અને એકમાત્ર ભારતીય તરીકે.

પ્રશ્ન 5: વિજયલક્ષ્મી પંડિત જવાહરલાલ નહેરુનાં કોણ હતાં?
ઉત્તર: તેમનાં નાની બહેન.

પ્રશ્ન 6: પ્રથમ મહિલા કેબિનેટ મંત્રી કોણ બન્યાં?
ઉત્તર: વિજયલક્ષ્મી પંડિત, 1937માં સંયુક્ત પ્રાંતમાં.

પ્રશ્ન 7: આઝાદ હિન્દ ફોજનું નેતૃત્વ કોણે કર્યું?
ઉત્તર: નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝે, 1943થી.

🏁 નિષ્કર્ષ

18 ઓગસ્ટ એ ભારતીય ઇતિહાસમાં એક રહસ્યમય અંત અને એક પ્રેરણાદાયી શરૂઆતની તારીખ છે — 1945માં નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના જીવનનો કરુણ અંત તાઇહોકુ ઘટનામાં થયો, જ્યારે 1900માં આ જ તારીખે વિજયલક્ષ્મી પંડિતનો જન્મ થયો, જેમણે આગળ જતાં ભારતીય મહિલાઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર નેતૃત્વના નવા દ્વાર ખોલ્યાં. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા ઉમેદવારો માટે આ બંને વ્યક્તિત્વોની તારીખો, સિદ્ધિઓ અને ઐતિહાસિક મહત્વની જાણકારી આધુનિક ભારતીય ઇતિહાસના અભ્યાસ માટે અનિવાર્ય છે.

📢 Sunday Exam સત્તાવાર શૈક્ષણિક નોટિસ

Sunday Exam એ ગુજરાતના સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના ઉમેદવારો માટે 100% એક્ઝામ-ઓરિએન્ટેડ અને સચોટ શૈક્ષણિક માહિતી તથા કરંટ અફેર્સ પૂરું પાડતું પ્લેટફોર્મ છે. જો તમને આ આર્ટિકલમાં કોઈ પણ પ્રકારની ક્ષતિ જણાય, તો ઉમેદવારો સત્વરે અમારા સત્તાવાર મેઈલ આઈડી sunadyexambyguru@gmail.com પર મેઈલ કરીને વહીવટી જાણ કરી શકે છે.

📲 ફ્રી જનરલ નોલેજ પીડીએફ, રોજગાર સમાચાર અને ડેઇલી કરંટ અફેર્સ ક્વિઝ માટે અત્યારે જ જોડાઓ:

💬 Join Sunday Exam WhatsApp Community