📅 21 ઓગસ્ટ દિન વિશેષ: વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ અને ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાન સ્મૃતિ દિન – Sunday Exam

“અનુભવના વારસાનું સન્માન અને શરણાઈના સૂરોનું સ્મરણ: જાણો 21 ઓગસ્ટનું મહત્વ”

📑 અનુક્રમણિકા (Table of Contents)

1. પ્રસ્તાવના
2. વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ એટલે શું?
3. દિવસનો ઇતિહાસ
4. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાન કોણ હતા?
5. લાલ કિલ્લા પર શરણાઈ અને સન્માનો
6. ગુજરાત સાથેનો સંબંધ
7. મહત્વ
8. પરીક્ષાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ (Quick Revision)
9. 15 મહત્વના વન-લાઈનર્સ
10. MCQ ક્વિઝ (25 પ્રશ્નો)
11. વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
12. નિષ્કર્ષ

વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ દર વર્ષે 21 ઓગસ્ટના રોજ સમાજમાં વડીલોના યોગદાનને માન્યતા આપવા અને તેમને લગતા મુદ્દાઓ — જેમ કે સ્વાસ્થ્યની ચિંતાઓ, વૃદ્ધ દુર્વ્યવહાર અને સામાજિક એકલતા — વિશે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ વરિષ્ઠ નાગરિકોએ પરિવાર, સમાજ અને દેશ માટે આપેલા યોગદાનની કદર કરવાની તક પૂરી પાડે છે, જે 1 ઓક્ટોબરે ઉજવાતા આંતરરાષ્ટ્રીય વૃદ્ધ દિવસ (International Day of Older Persons) જેવો જ ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે.

• અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રોનાલ્ડ રીગનએ 19 ઓગસ્ટ 1988ના રોજ ઘોષણાપત્ર (Proclamation) 5847 પર હસ્તાક્ષર કરીને 21 ઓગસ્ટને "નેશનલ સિનિયર સિટિઝન્સ ડે" તરીકે જાહેર કર્યો
• રીગને પોતાના ઘોષણાપત્રમાં જણાવ્યું કે વડીલોએ પરિવારો, સમુદાયો અને દેશ માટે જે યોગદાન આપ્યું છે તેના માટે તેમનો આભાર માનવો જોઈએ
• રસપ્રદ વાત એ છે કે રીગન પોતે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયેલા સૌથી વૃદ્ધ વ્યક્તિ હતા — તેમણે 69 વર્ષની ઉંમરે પદ સંભાળ્યું અને 77 વર્ષની ઉંમરે કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યો
• સમય જતાં આ દિવસ અમેરિકા બહાર પણ "વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ" તરીકે વૈશ્વિક સ્તરે ઉજવાવા લાગ્યો

ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનો જન્મ 21 માર્ચ 1916ના રોજ બિહારના ડુમરાંવ ગામમાં એક પરંપરાગત સંગીતકાર પરિવારમાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર પેઢીઓથી શરણાઈ વગાડવાના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલો હતો. તેમનું બાળપણ અને કારકિર્દી મુખ્યત્વે ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસી (કાશી) સાથે જોડાયેલાં હતાં, જ્યાં તેમણે કાશી વિશ્વનાથ મંદિરમાં શરણાઈ વગાડવાની પરંપરાગત સેવા આપી. તેમણે શરણાઈ — એક પરંપરાગત લોકવાદ્યને — શાસ્ત્રીય સંગીતના મંચ પર પ્રતિષ્ઠિત સ્થાન અપાવ્યું અને તેને વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય બનાવ્યું.

• 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ, ભારતની આઝાદીની પ્રથમ ઉજવણી વખતે, ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાને લાલ કિલ્લા પરથી શરણાઈ વગાડીને નવા સ્વતંત્ર ભારતના પ્રભાતની ઘોષણા કરી — આ ક્ષણ ભારતના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસમાં અમર બની ગઈ
• ત્યારબાદ દર વર્ષે સ્વતંત્રતા દિવસની પૂર્વસંધ્યાએ તેમની શરણાઈના સૂર દૂરદર્શન અને આકાશવાણી પર પ્રસારિત કરવાની પરંપરા બની
• તેમને ભારત સરકાર દ્વારા ક્રમશઃ પદ્મશ્રી, પદ્મભૂષણ, પદ્મવિભૂષણ અને છેલ્લે 2001માં દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન ભારત રત્નથી નવાજવામાં આવ્યા — તેઓ ભારત રત્ન મેળવનારા ત્રીજા શાસ્ત્રીય સંગીતકાર બન્યા
• 21 ઓગસ્ટ 2006ના રોજ વારાણસીમાં તેમનું અવસાન થયું, અને તેમની અંતિમવિધિ સમયે તેમની પ્રિય શરણાઈને પણ તેમની સાથે દફનાવવામાં આવી

• ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું કાર્યક્ષેત્ર મુખ્યત્વે બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ સાથે જોડાયેલું હોવા છતાં, તેમના શાસ્ત્રીય સંગીતના કાર્યક્રમો ગુજરાતના અમદાવાદ, વડોદરા જેવાં સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રોમાં પણ યોજાયા હતા, જ્યાં તેમને ભવ્ય સ્વાગત મળ્યું
• ગુજરાત પણ પોતાના વડીલોના સન્માન અને કલ્યાણ માટે વિવિધ યોજનાઓ ધરાવે છે, જે વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસના સંદેશ સાથે સુસંગત છે
• ગુજરાત સરકારની "મુખ્યમંત્રી વયવંદના યોજના" જેવી પહેલો વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ માટે કાર્યરત છે
• ગુજરાતની શાસ્ત્રીય સંગીત પરંપરા અને શાળા-કોલેજોમાં ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનના જીવન અને શરણાઈની કળા વિશે અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે

• સામાજિક જવાબદારી: વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ સમાજને વડીલોના અનુભવ અને શાણપણનું મૂલ્ય સમજાવે છે
• સાંસ્કૃતિક વારસો: ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું જીવન દર્શાવે છે કે પરંપરાગત કળા કેવી રીતે રાષ્ટ્રીય ગૌરવનું પ્રતીક બની શકે છે
• સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ: એક મુસ્લિમ કલાકાર તરીકે કાશી વિશ્વનાથ મંદિરમાં તેમની સેવા ભારતની ગંગા-જમુની તહેઝીબનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે
• પ્રેરણાનો સ્રોત: બંને પ્રસંગો સમાજમાં આદર, કૃતજ્ઞતા અને સાંસ્કૃતિક ગૌરવની ભાવના જગાવે છે

ઘટના	તારીખ
ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનો જન્મ	21 માર્ચ 1916
લાલ કિલ્લા પર શરણાઈ વાદન	15 ઓગસ્ટ 1947
રીગનનું ઘોષણાપત્ર 5847 હસ્તાક્ષરિત	19 ઓગસ્ટ 1988
બિસ્મિલ્લાહ ખાનને ભારત રત્ન	2001
પ્રથમ નેશનલ સિનિયર સિટિઝન્સ ડે	21 ઓગસ્ટ 1988
ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું અવસાન	21 ઓગસ્ટ 2006

• રોનાલ્ડ રીગન: અમેરિકાના 40મા રાષ્ટ્રપતિ, નેશનલ સિનિયર સિટિઝન્સ ડેના જાહેરકર્તા
• ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાન: વિશ્વ વિખ્યાત શરણાઈ વાદક, ભારત રત્ન વિજેતા

1. વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ દર વર્ષે 21 ઓગસ્ટે ઉજવાય છે.
2. આ દિવસની જાહેરાત અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ રોનાલ્ડ રીગને કરી હતી.
3. રીગને 19 ઓગસ્ટ 1988ના રોજ ઘોષણાપત્ર 5847 પર હસ્તાક્ષર કર્યા.
4. રીગન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયેલા સૌથી વૃદ્ધ વ્યક્તિ હતા.
5. આંતરરાષ્ટ્રીય વૃદ્ધ દિવસ 1 ઓક્ટોબરના રોજ ઉજવાય છે.
6. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનો જન્મ 21 માર્ચ 1916ના રોજ ડુમરાંવ, બિહારમાં થયો.
7. તેમનું કાર્યક્ષેત્ર મુખ્યત્વે વારાણસી (કાશી) સાથે જોડાયેલું હતું.
8. તેમણે કાશી વિશ્વનાથ મંદિરમાં શરણાઈ વગાડવાની પરંપરાગત સેવા આપી.
9. 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ તેમણે લાલ કિલ્લા પરથી શરણાઈ વગાડી.
10. તેમને 2001માં ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
11. તેઓ ભારત રત્ન મેળવનારા ત્રીજા શાસ્ત્રીય સંગીતકાર બન્યા.
12. તેમને પદ્મશ્રી, પદ્મભૂષણ અને પદ્મવિભૂષણથી પણ સન્માનિત કરાયા હતા.
13. 21 ઓગસ્ટ 2006ના રોજ વારાણસીમાં તેમનું અવસાન થયું.
14. તેમની અંતિમવિધિમાં તેમની શરણાઈને પણ સાથે દફનાવવામાં આવી.
15. ગુજરાતની "મુખ્યમંત્રી વયવંદના યોજના" વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ માટે કાર્યરત છે.

1. વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) 20 ઓગસ્ટ
B) 21 ઓગસ્ટ
C) 1 ઓક્ટોબર
D) 21 સપ્ટેમ્બર

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 21 ઓગસ્ટ

2. વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસની જાહેરાત કોણે કરી?

A) બરાક ઓબામા
B) રોનાલ્ડ રીગન
C) બિલ ક્લિન્ટન
D) જ્યોર્જ બુશ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) રોનાલ્ડ રીગન

3. રીગને ઘોષણાપત્ર ક્યારે હસ્તાક્ષરિત કર્યું?

A) 19 ઓગસ્ટ 1988
B) 21 ઓગસ્ટ 1988
C) 19 ઓગસ્ટ 1990
D) 1 જાન્યુઆરી 1988

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: A) 19 ઓગસ્ટ 1988

4. રીગનનું ઘોષણાપત્ર કયા ક્રમાંક સાથે ઓળખાય છે?

A) 5847
B) 5748
C) 4857
D) 8457

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: A) 5847

5. રીગન કઈ ઉંમરે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા?

A) 55 વર્ષ
B) 62 વર્ષ
C) 69 વર્ષ
D) 75 વર્ષ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 69 વર્ષ

6. આંતરરાષ્ટ્રીય વૃદ્ધ દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે?

A) 21 ઓગસ્ટ
B) 1 ઓક્ટોબર
C) 1 નવેમ્બર
D) 21 સપ્ટેમ્બર

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 1 ઓક્ટોબર

7. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનો જન્મ ક્યાં થયો?

A) વારાણસી
B) ડુમરાંવ, બિહાર
C) લખનૌ
D) દિલ્હી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) ડુમરાંવ, બિહાર

8. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું જન્મ વર્ષ કયું છે?

A) 1910
B) 1916
C) 1920
D) 1925

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 1916

9. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાન કયું વાદ્ય વગાડતા હતા?

A) સિતાર
B) તબલા
C) શરણાઈ
D) સરોદ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) શરણાઈ

10. તેમનું કાર્યક્ષેત્ર મુખ્યત્વે કયા શહેર સાથે જોડાયેલું હતું?

A) લખનૌ
B) વારાણસી
C) અલ્હાબાદ
D) પટના

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) વારાણસી

11. તેમણે કયા મંદિરમાં પરંપરાગત સેવા આપી?

A) સોમનાથ
B) કાશી વિશ્વનાથ
C) અક્ષરધામ
D) જગન્નાથ પુરી

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) કાશી વિશ્વનાથ

12. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાને ક્યારે લાલ કિલ્લા પરથી શરણાઈ વગાડી?

A) 26 જાન્યુઆરી 1950
B) 15 ઓગસ્ટ 1947
C) 2 ઓક્ટોબર 1947
D) 15 ઓગસ્ટ 1950

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 15 ઓગસ્ટ 1947

13. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનને ભારત રત્ન ક્યારે મળ્યો?

A) 1998
B) 2001
C) 2006
D) 1990

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 2001

14. તેઓ ભારત રત્ન મેળવનારા કેટલામા શાસ્ત્રીય સંગીતકાર હતા?

A) પ્રથમ
B) બીજા
C) ત્રીજા
D) ચોથા

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) ત્રીજા

15. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું અવસાન ક્યારે થયું?

A) 21 ઓગસ્ટ 2001
B) 21 ઓગસ્ટ 2006
C) 21 માર્ચ 2006
D) 15 ઓગસ્ટ 2006

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) 21 ઓગસ્ટ 2006

16. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું અવસાન ક્યાં થયું?

A) દિલ્હી
B) પટના
C) વારાણસી
D) મુંબઈ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) વારાણસી

17. તેમની અંતિમવિધિમાં તેમની સાથે શું દફનાવવામાં આવ્યું?

A) તેમનાં પુસ્તકો
B) તેમની શરણાઈ
C) તેમના પુરસ્કારો
D) તેમના ફોટા

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) તેમની શરણાઈ

18. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનને કયા સન્માનો મળ્યાં નહોતાં?

A) પદ્મશ્રી
B) પદ્મભૂષણ
C) નોબેલ પુરસ્કાર
D) પદ્મવિભૂષણ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) નોબેલ પુરસ્કાર

19. શરણાઈ કયા પ્રકારનું વાદ્ય છે?

A) તંતુવાદ્ય
B) પવન વાદ્ય (રીડ)
C) તાલવાદ્ય
D) ઇલેક્ટ્રોનિક વાદ્ય

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) પવન વાદ્ય (રીડ)

20. શરણાઈ પરંપરાગત રીતે કયા પ્રસંગોમાં વગાડવામાં આવે છે?

A) અંતિમવિધિ
B) શુભ પ્રસંગો અને લગ્ન
C) યુદ્ધ
D) રમતગમત

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) શુભ પ્રસંગો અને લગ્ન

21. વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?

A) આર્થિક વિકાસ
B) વડીલોના યોગદાનની કદર અને જાગૃતિ
C) રમતગમત સ્પર્ધા
D) પર્યાવરણ સંરક્ષણ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) વડીલોના યોગદાનની કદર અને જાગૃતિ

22. ગુજરાત સરકારની વરિષ્ઠ નાગરિકો માટેની યોજનાનું નામ શું છે?

A) મુખ્યમંત્રી વયવંદના યોજના
B) આયુષ્માન ભારત
C) વૃદ્ધ કલ્યાણ યોજના
D) જન આરોગ્ય યોજના

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: A) મુખ્યમંત્રી વયવંદના યોજના

23. રીગન અમેરિકાના કેટલામા રાષ્ટ્રપતિ હતા?

A) 38મા
B) 39મા
C) 40મા
D) 41મા

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 40મા

24. ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનો પરિવાર પરંપરાગત રીતે કયા વ્યવસાય સાથે જોડાયેલો હતો?

A) ખેતી
B) શરણાઈ વાદન
C) વેપાર
D) શિક્ષણ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: B) શરણાઈ વાદન

25. કઈ ઉંમરે રીગનનો રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયો?

A) 70 વર્ષ
B) 73 વર્ષ
C) 77 વર્ષ
D) 80 વર્ષ

જવાબ જુઓ

સાચો જવાબ: C) 77 વર્ષ

પ્રશ્ન 1: વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?
ઉત્તર: દર વર્ષે 21 ઓગસ્ટના રોજ.

પ્રશ્ન 2: આ દિવસની જાહેરાત કોણે કરી?
ઉત્તર: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ રોનાલ્ડ રીગને, 1988માં.

પ્રશ્ન 3: ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાન કયું વાદ્ય વગાડતા હતા?
ઉત્તર: શરણાઈ.

પ્રશ્ન 4: ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું અવસાન ક્યારે થયું?
ઉત્તર: 21 ઓગસ્ટ 2006ના રોજ, વારાણસીમાં.

પ્રશ્ન 5: તેમને ભારત રત્ન ક્યારે મળ્યો?
ઉત્તર: 2001માં.

પ્રશ્ન 6: તેમણે 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ ક્યાં શરણાઈ વગાડી?
ઉત્તર: લાલ કિલ્લા પરથી, ભારતની આઝાદીની ઉજવણી નિમિત્તે.

પ્રશ્ન 7: ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનો જન્મ ક્યાં થયો?
ઉત્તર: ડુમરાંવ, બિહાર.

🏁 નિષ્કર્ષ

21 ઓગસ્ટ એ અનુભવના વારસાનું સન્માન અને શાસ્ત્રીય કળાના સ્મરણનો સંગમ છે. વિશ્વ વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ સમાજને વડીલોના યોગદાનની કદર કરવાનો સંદેશ આપે છે, જ્યારે ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાનનું જીવન દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એક પરંપરાગત કળા સમર્પણ અને પ્રતિભાથી રાષ્ટ્રીય ગૌરવનું પ્રતીક બની શકે છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા ઉમેદવારો માટે આ બંને પ્રસંગોની તારીખો, વ્યક્તિઓ અને મહત્વની જાણકારી કરંટ અફેર્સ અને સામાન્ય જ્ઞાનના અભ્યાસ માટે અનિવાર્ય છે.

📢 Sunday Exam સત્તાવાર શૈક્ષણિક નોટિસ

Sunday Exam એ ગુજરાતના સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના ઉમેદવારો માટે 100% એક્ઝામ-ઓરિએન્ટેડ અને સચોટ શૈક્ષણિક માહિતી તથા કરંટ અફેર્સ પૂરું પાડતું પ્લેટફોર્મ છે. જો તમને આ આર્ટિકલમાં કોઈ પણ પ્રકારની ક્ષતિ જણાય, તો ઉમેદવારો સત્વરે અમારા સત્તાવાર મેઈલ આઈડી sunadyexambyguru@gmail.com પર મેઈલ કરીને વહીવટી જાણ કરી શકે છે.

📲 ફ્રી જનરલ નોલેજ પીડીએફ, રોજગાર સમાચાર અને ડેઇલી કરંટ અફેર્સ ક્વિઝ માટે અત્યારે જ જોડાઓ:

💬 Join Sunday Exam WhatsApp Community