તારીખ: 03 ડિસેમ્બર
આ દિવસ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા સમાજમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના અધિકારો અને કલ્યાણ માટે 'આંતરરાષ્ટ્રીય દિવ્યાંગજન દિવસ' તરીકે ઉજવાય છે, તેમજ ભારત માનચિત્રના પ્રકાંડ વિદ્વાન, સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ દેશરત્ન ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ અને મહાન ક્રાંતિકારી ખુદીરામ બોઝની જન્મજયંતિ તરીકે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'આંતરરાષ્ટ્રીય દિવ્યાંગજન દિવસ', ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદનું બંધારણીય યોગદાન, ખુદીરામ બોઝની ક્રાંતિ અને 03 ડિસેમ્બરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 03 ડિસેમ્બર ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, ભારતના સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિરણ મંત્રાલય તથા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓને સમાજમાં સમાન તકો, સુગમ્યતા (Accessibility) અને આદર પૂરો પાડવો.
• ભારતની સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં બંધારણ સભાના નેતાઓ અને ક્રાંતિકારીઓના અમર બલિદાનને યાદ કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

સામાજિક અને માનવાધિકાર મહત્વ: દિવ્યાંગતા એ કોઈ મર્યાદા નથી; યોગ્ય તક અને પ્રોત્સાહન મળે તો દિવ્યાંગો દરેક ક્ષેત્રમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરી શકે છે.
રાષ્ટ્રીય અને બંધારણીય મહત્વ: ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદનું સાદું જીવન અને બંધારણ સભાનું સંચાલન ભારતીય લોકશાહીની પાયાની ઈંટ છે.

🏢 સુગમ્ય ભારત અભિયાન (Sugamya Bharat Abhiyan)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિરણ મંત્રાલય દ્વારા ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરનાર દિવ્યાંગો અને સંસ્થાઓને 'રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર' (National Awards for Divyangjan) એનાયત કરાય છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવન અને બિહારમાં ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદની સ્મૃતિમાં વિશેષ શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતના રાષ્ટ્રપતિની બંધારણીય સત્તાઓ, બંધારણ સભાનો ઇતિહાસ, ક્રાંતિકારી ચળવળ (મુઝફ્ફરપુર બોમ્બ કેસ) અને 'સુગમ્ય ભારત અભિયાન' (Sugamya Bharat Abhiyan) પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં "દિવ્યાંગ સશક્તિરણ" અને "ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદનું જીવનચરિત્ર" પર નિબંધ, વક્તૃત્વ અને ચિત્રકળા સ્પર્ધા, દિવ્યાંગજનો માટે રમતગમત સ્પર્ધાઓ અને સહાયક સાધનોનું વિતરણ તથા સોશિયલ મીડિયા પર #IDPD, #InternationalDayOfPersonsWithDisabilities, #DrRajendraPrasad, #KhudiramBose અને #SugamyaBharat હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• બે ટર્મ રાષ્ટ્રપતિ: ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ભારતના એકમાત્ર એવા રાષ્ટ્રપતિ છે જેમણે સતત બે ટર્મ (12 વર્ષ) સુધી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે સેવા આપી હતી.
• 1971 ના યુદ્ધનો પ્રારંભ: 03 ડિસેમ્બર 1971 ના રોજ પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ ભારત પર અચાનક હુમલો કર્યો હતો, જેનાથી 1971 નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ શરૂ થયું હતું અને બાદમાં બાંગ્લાદેશનો જન્મ થયો હતો.
• પ્રથમ હૃદય પ્રત્યારોપણ: 03 ડિસેમ્બર 1967 ના રોજ દક્ષિણ આફ્રિકાના ડૉ. ક્રિશ્ચિયન બર્નાર્ડે વિશ્વનું પ્રથમ સફળ માનવ હૃદય પ્રત્યારોપણ (Human Heart Transplant) કર્યું હતું.
• ક્રાંતિકારી ખુદીરામ બોઝ અને પ્રફુલ્લ ચાકીએ મુઝફ્ફરપુરના ક્રૂર જજ કિંગ્સફોર્ડની ગાડી પર બોમ્બ ફેંક્યો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ: ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ અને 'દેશરત્ન'.
• ખુદીરામ બોઝ: ભારતમાતાના વીર ક્રાંતિકારી શહીદ.
• સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN): દિવ્યાંગ અધિકારો માટે કાર્યરત વૈશ્વિક સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સમાવેશી સમાજ અને સાક્ષરતા-નૈતિકતા: શિક્ષણ, નોકરીઓ અને જાહેર સ્થળોએ દિવ્યાંગો માટે વિશેષ સુવિધાઓ અને સમાન તકો આપવી જરૂરી છે. ઉપરાંત, ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદની સાદગી અને ઉચ્ચ વિચારસરણી આજના રાજકારણ અને જાહેર જીવન માટે પથદર્શક છે.
આપણે શું કરી શકીએ? દિવ્યાંગજનો પ્રત્યે દયા નહીં પણ સમાનતા અને આદરનો વ્યવહાર કરવો, જાહેર ઇમારતો કે ઓનલાઇન કન્ટેન્ટને દિવ્યાંગ અનુકૂળ (Access-friendly) બનાવવામાં યોગદાન આપવું તથા ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદના પુસ્તક 'ઇન્ડિયા ડિવાઇડેડ' (India Divided) અને ખુદીરામ બોઝના ક્રાંતિકારી ઇતિહાસ વિશે વાંચવું.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---