તારીખ: 9 જાન્યુઆરી
આ દિવસ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીના 1915 માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત પરત ફરવાની ગૌરવશાળી ઘટના નિમિત્તે ભારત સરકાર દ્વારા 'પ્રવાસી ભારતીય દિવસ' (Pravasi Bharatiya Divas - PBD) તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'પ્રવાસી ભારતીય દિવસ', ગાંધીજીનું ભારત આગમન, વિદેશમાં વસતા ભારતીયો (NRIs/PIOs) નું રાષ્ટ્રનિર્માણમાં યોગદાન અને 9 જાન્યુઆરીના બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 9 જાન્યુઆરી ના રોજ ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા દેશ-વિદેશમાં આ તારીખ ગૌરવપૂર્વક મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• વિદેશમાં વસતા ભારતીય સમુદાયને પોતાની માતૃભૂમિ સાથે જોડવા અને ભારતના વિકાસમાં તેમના આર્થિક, સામાજિક તથા બૌદ્ધિક યોગદાનને બિરદાવવું.
• ભારતીય સંસ્કૃતિ અને મૂલ્યોનો વૈશ્વિક પ્રસાર કરવો.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: ગાંધીજીના આગમન બાદ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને એક નવી દિશા અને જનઆંદોલનનું સ્વરૂપ મળ્યું.
વૈશ્વિક અને આર્થિક મહત્વ: વિદેશી ભારતીયો (Non-Resident Indians) દ્વારા ભારતમાં આવતું વિદેશી હૂંડિયામણ (Remittances) અને રોકાણ દેશના અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવે છે.

🎖️ પ્રવાસી ભારતીય સન્માન (Pravasi Bharatiya Samman)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ભારત સરકાર દ્વારા 'પ્રવાસી ભારતીય દિવસ સંમેલન' યોજાય છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ઉત્કૃષ્ટ સેવાઓ આપનાર NRIs ને 'પ્રવાસી ભારતીય સન્માન પુરસ્કાર' (Pravasi Bharatiya Samman Award) એનાયત કરાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ગાંધીજીનું ભારત આગમન 1915, ચંપારણ અને ખેડા સત્યાગ્રહ, ભારતીય એન્ટાર્કટિકા મિશન 1982 અને વિદેશ મંત્રાલયની નીતિઓ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં "મહાત્મા ગાંધીનું ભારત આગમન" અને "વિદેશી ભારતીયોનું ભારત નિર્માણમાં પ્રદાન" પર નિબંધ, વક્તૃત્વ અને ક્વિઝ સ્પર્ધા, વિદેશમાં આવેલા ભારતીય દૂતાવાસો (Indian Embassies) ખાતે સાંસ્કૃતિક પ્રોગ્રામ્સનું આયોજન તથા સોશિયલ મીડિયા પર #PravasiBharatiyaDivas, #PBD, #MahatmaGandhi, #IndianDiaspora અને #NRI hold હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• પ્રથમ આઇફોન લોન્ચ (2007): 9 જાન્યુઆરી 2007 ના રોજ સ્ટીવ જોબ્સે સેન ફ્રાન્સિસ્કો ખાતે પ્રથમ 'આઇફોન' (iPhone) લોન્ચ કરીને સ્માર્ટફોન જગતમાં ક્રાંતિ સર્જી હતી.
• દ્વિવાર્ષિક સંમેલન: વર્ષ 2015 થી કેન્દ્ર સરકારે આ સંમેલન દર વર્ષને બદલે દર 2 વર્ષે યોજવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
• વિશ્વમાં સૌથી મોટો ડાયસ્પોરા: ભારતીય મૂળના લોકો (Indian Diaspora) ની વસ્તી વૈશ્વિક સ્તરે 3 કરોડથી પણ વધુ છે, જે વિશ્વમાં સૌથી મોટી છે.
• 9 જાન્યુઆરી 1793 ના રોજ ફ્રાન્સના જીન-પિયર બ્લાન્ચાર્ડે અમેરિકાના ફિલાડેલ્ફિયા ખાતે પ્રથમ વાર હોટ એર બલૂન ઉડાન ભરી હતી, જેને જોવા પ્રમુખ જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન હાજર રહ્યા હતા.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મહાત્મા ગાંધી: રાષ્ટ્રપિતા, જેઓ 9 જાન્યુઆરી 1915 ના રોજ દક્ષિણ આફ્રિકાથી પરત ફર્યા.
• ડૉ. એલ. એમ. સિંઘવી: પ્રવાસી ભારતીય દિવસની ભલામણ કરનાર સમિતિના અધ્યક્ષ.
• વિદેશ મંત્રાલય (MEA): કાર્યક્રમનું આયોજન કરતી કેન્દ્રીય સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

વૈશ્વિક ભારતીય નેતૃત્વ અને સોફ્ટ પાવર: આજના યુગમાં વિશ્વની પ્રખ્યાત કંપનીઓ (જેમ કે અલ્ફાબેટ, માઇક્રોસોફ્ટ, અડોબ) ના સીઈઓ (CEOs) અને અનેક દેશોના રાજકારણમાં ભારતીયો સર્વોચ્ચ સ્થાને છે. વિદેશી ભારતીયો ભારતીય સંસ્કૃતિ, યોગ, આયુર્વેદ અને ટેકનોલોજીનો પ્રસાર કરીને ભારતની 'સોફ્ટ પાવર' મજબૂત કરી રહ્યા છે.
આપણે શું કરી શકીએ? વિદેશમાં વસતા આપણા સંબંધીઓ અને મિત્રો સાથે સંપર્ક સાધી તેમને ભારત સાથે જોડાયેલા રહેવા પ્રોત્સાહિત કરવા, મહાત્મા ગાંધીના સ્વદેશી અને સત્યાગ્રહના વિચારો પર આધારિત પુસ્તકો વાંચવા તથા ભારતના સંશોધનો અને એન્ટાર્કટિકા મિશન વિશે માહિતી મેળવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---