તારીખ: 11 માર્ચ
આ દિવસ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ક્રાંતિવીરોની તપોભૂમિ અંદમાન સેલ્યુલર જેલ ને રાષ્ટ્રીય સ્મારક તરીકે સમર્પિત કર્યાની સ્મૃતિ (1979), એન્ટિબાયોટિક દવાની શોધ કરનાર નોબેલ વિજેતા વિજ્ઞાની સર એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ ની પુણ્યતિથિ (1955) તથા વૈશ્વિક ઇતિહાસના મહત્વપૂર્ણ બનાવો માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભારતીય ક્રાંતિકારીઓનો ઇતિહાસ, સેલ્યુલર જેલનું મહત્વ, જીવવિજ્ઞાન ક્ષેત્રે થયેલી ક્રાંતિ અને 11 માર્ચના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 11 માર્ચ ના રોજ ભારત સરકારનું સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, અંદમાન-નિકોબાર પ્રશાસન, વિજ્ઞાન સંસ્થાઓ અને રાષ્ટ્રપ્રેમી સંગઠનો દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• કાળી પાણીની સજા ભોગવનારા વીર સાવરકર, બટુકેશ્વર દત્ત સહિતના સેંકડો સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના અપ્રતિમ ત્યાગને યાદ કરવો.
• તબીબી વિજ્ઞાનમાં રોગપ્રતિકારક એન્ટિબાયોટિક્સનું મહત્વ અને તેના જવાબદારીપૂર્વકના ઉપયોગ વિશે જાગૃતિ લાવવી.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: સેલ્યુલર જેલ એ બ્રિટિશ શાસનના અત્યાચારો અને ભારતીય ક્રાંતિકારીઓના અડગ દેશપ્રેમનું જીવંત પ્રતીક છે.
વૈજ્ઞાનિક અને આરોગ્ય મહત્વ: પેનિસિલિનની શોધે કરોડો માનવ જિંદગીઓ બચાવીને આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાનનો પાયો નાખ્યો હતો.

⛓️ 'કાળા પાણી' ની સજા (Kalapani)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: પોર્ટ બ્લેયર (અંદમાન) સ્થિત સેલ્યુલર જેલ ખાતે સ્વતંત્રતા સેનાનીઓની યાદમાં શ્રદ્ધાંજલિ સભા અને લાઈટ એન્ડ સાઉન્ડ શોનું વિશેષ આયોજન થાય છે. દેશભરની શાળા-કોલેજોમાં "ભારતીય ક્રાંતિકારીઓનો ઇતિહાસ" પર લેક્ચર્સ યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર સેલ્યુલર જેલ, અંદમાન-નિકોબારનો ભૂગોળ, 1857 પછીના ક્રાંતિકારી આંદોલનો અને સાયન્સ હિસ્ટ્રી પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "અંદમાન સેલ્યુલર જેલ અને આપણા શહીદો" તથા "વિજ્ઞાનની ક્રાંતિકારી શોધો" પર વક્તૃત્વ, ચિત્રકામ અને નિબંધ સ્પર્ધા, ભૂકંપ અને આપદા વ્યવસ્થાપન મોક ડ્રીલ (જાપાન સુનામી સ્મૃતિ) તથા સોશિયલ મીડિયા પર #CellularJail, #NationalMemorial, #AlexanderFleming, #Penicillin, #JapanTsunami2011 અને #VeerSavarkar હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• છત્રપતિ સંભાજી મહારાજ બલિદાન (1689): 11 માર્ચ 1689 ના રોજ છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના પુત્ર છત્રપતિ સંભાજી મહારાજ ની ઔરંગઝેબના આદેશથી ક્રૂરતાપૂર્વક હત્યા કરવામાં આવી હતી.
• પેનિસિલિનની અકસ્માતે શોધ: એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે 1928 માં અકસ્માતે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી જ્યારે તેમણે જોયું કે બ્રેડ પર ઉગતી ફૂગ (Penicillium notatum) જીવાણુઓ (Bacteria) નો નાશ કરતી હતી!
• સોવિયેત યુનિયનમાંથી સ્વતંત્રતા (1990): 11 માર્ચ 1990 ના રોજ લિથુઆનિયા સોવિયેત યુનિયન (USSR) માંથી સ્વતંત્રતા જાહેર કરનાર પ્રથમ સોવિયેત રિપબ્લિક બન્યું હતું.
• સેલ્યુલર જેલની સ્થાપના 1896 માં શરૂ થઈ હતી અને 1906 માં તેનું નિર્માણ પૂરું થયું હતું.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• વીર વિનાયક દામોદર સાવરકર અને બટુકેશ્વર દત્ત: સેલ્યુલર જેલમાં અમાનુષી યાતના ભોગવનાર મહાન ક્રાંતિકારીઓ.
• સર એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ: પેનિસિલિનના શોધક નોબેલ વિજેતા મહાન વિજ્ઞાની.
• છત્રપતિ સંભાજી મહારાજ: મરાઠા સામ્રાજ્યના દ્વિતીય મહાન છત્રપતિ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

રાષ્ટ્રીય વિરાસતનું રક્ષણ અને AMR: ઐતિહાસિક સ્થળો અને આઝાદીના સ્મારકોની જાળવણી કરવી અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ (AMR) થી બચવા બિનજરૂરી એન્ટિબાયોટિક દવાઓ લેવાનું ટાળવું જેથી બેક્ટેરિયા દવા સામે રેઝિસ્ટન્ટ ન બને તે સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? અંદમાન પ્રવાસે જતી વખતે પોર્ટ બ્લેયર સ્થિત સેલ્યુલર જેલની મુલાકાત લઈ ક્રાંતિવીરોને નમન કરવા, વીર સાવરકરનું પુસ્તક 'માઝી જન્મઠેપ' (મારી આજીવન કેદ) વાંચવું તથા ડોક્ટરની સલાહ વગર કોઈ પણ એન્ટિબાયોટિક દવા ન લેવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---