તારીખ: 12 નવેમ્બર
આ દિવસ 'બર્ડમેન ઓફ ઈન્ડિયા' તરીકે ઓળખાતા મહાન પક્ષીવિદ ડૉ. સલીમ અલીની જન્મજયંતિ નિમિત્તે 'રાષ્ટ્રીય પક્ષી દિવસ' તરીકે ઉજવાય છે, તેમજ વિશ્વ ન્યુમોનિયા દિવસ અને લોકસેવા પ્રસારણ દિવસ સાથે જોડાયેલો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'રાષ્ટ્રીય પક્ષી દિવસ', ડૉ. સલીમ અલીનું પ્રદાન, વિશ્વ ન્યુમોનિયા દિવસ અને 12 નવેમ્બરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 12 નવેમ્બર ના રોજ ભારતભરમાં પર્યાવરણ મંત્રાલય, ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો અને વૈશ્વિક સ્તરે WHO દ્વારા આ તારીખ ગૌરવપૂર્વક મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• પક્ષીઓની દુર્લભ પ્રજાતિઓનું સંરક્ષણ કરવું અને પર્યાવરણીય સંતુલનમાં પક્ષીઓના મહત્વ વિશે જાગૃતિ લાવવી.
• ન્યુમોનિયા રોગના પ્રારંભિક લક્ષણો અને રસીકરણ (Vaccination) પ્રત્યે લોકોને સજાગ કરવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

પર્યાવરણીય મહત્વ: પક્ષીઓ કુદરતમાં પરાગનયન (Pollination) અને બીજ ફેલાવવાનું મહત્વપૂર્ણ કામ કરે છે. ડૉ. સલીમ અલીના સર્વેક્ષણોએ ભારત પક્ષીવિજ્ઞાનનો પાયો નાખ્યો હતો.
આરોગ્ય અને સામાજિક મહત્વ: નાના બાળકોમાં મૃત્યુનું એક મુખ્ય કારણ ન્યુમોનિયા છે, જેને સમયસર સારવાર અને રસી વડે અટકાવી શકાય છે.

🏞️ પર્યાવરણીય વારસો (Environmental Legacy)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટી (BNHS), અભયારણ્યો અને નેશનલ પાર્ક્સ ખાતે પક્ષી દર્શન (Bird Watching) ના કાર્યક્રમો યોજાય છે. પ્રસાર ભારતી (All India Radio) દ્વારા લોકસેવા પ્રસારણ દિવસ નિમિત્તે વિશેષ કાર્યક્રમો પ્રસારિત થાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતના પક્ષી અભયારણ્યો (કેવલાદેવ, નળસરોવર), ડૉ. સલીમ અલીનું સાહિત્ય, WHO ની સ્વાસ્થ્ય નીતિઓ અને ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોના ઇતિહાસ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "અમારા વિસ્તારના પક્ષીઓ" અને "ડૉ. સલીમ અલીનું જીવન" પર નિબંધ, ચિત્રકળા અને બર્ડ વોચિંગ કેમ્પ, બાળકો માટે ન્યુમોનિયા નિવારણ રસીકરણ અભિયાન તથા સોશિયલ મીડિયા પર #NationalBirdDay, #SalimAli, #WorldPneumoniaDay, #PublicServiceBroadcastingDay અને #BirdConservation હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• પક્ષીપ્રેમીઓ માટે બાઇબલ: ડૉ. સલીમ અલીનું પ્રખ્યાત પુસ્તક 'ધ બુક ઓફ ઈન્ડિયન બર્ડ્સ' (The Book of Indian Birds) ભારતમાં પક્ષીપ્રેમીઓ માટે બાઇબલ ગણાય છે.
• પદ્મ વિભૂષણ સન્માન: ડૉ. સલીમ અલીને 1976 માં ભારતનો બીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર 'પદ્મ વિભૂષણ' એનાયત કરાયો હતો.
• ધૂમકેતુ પર પ્રથમ લેન્ડિંગ: 12 નવેમ્બર 2014 ના રોજ યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સીના 'રોસેટા' મિશનનું 'ફિલે' (Philae) લેન્ડર ધૂમકેતુ પર ઉતરનાર પ્રથમ માનવસર્જિત સ્પેસક્રાફ્ટ બન્યું હતું.
• 12 નવેમ્બર 1996 ના રોજ ચરખી દાદરી (હરિયાણા) ખાતે બે વિમાનો વચ્ચે ભીષણ ટક્કર થઈ હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ડૉ. સલીમ અલી: 'બર્ડમેન ઓફ ઈન્ડિયા' તરીકે પ્રખ્યાત પક્ષીવિજ્ઞાની.
• બીએનએચએસ (BNHS): બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટી.
• પ્રસાર ભારતી / AIR: ભારતનું રાષ્ટ્રીય જાહેર પ્રસારક.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

જૈવવિવિધતાનું રક્ષણ અને બાળ સ્વાસ્થ્ય: ટાવરના રેડિયેશન, જંતુનાશકો અને વૃક્ષોના નિકંદનને કારણે લુપ્ત થઈ રહેલી ચકલી અને ગીધ જેવી પ્રજાતિઓને બચાવવી જરૂરી છે. ઉપરાંત, સ્વચ્છતા અને યોગ્ય પોષણ દ્વારા બાળકોને શ્વાસ સંબંધી રોગોથી બચાવવા અગત્યના છે.
આપણે શું કરી શકીએ? ઘરના આંગણે કે અગાસીમાં પક્ષીઓ માટે ચણ અને પાણીના કુંડા મૂકવા, ડૉ. સલીમ અલીનું આત્મકથાનક 'ધ ફોલ ઓફ અ સ્પેરો' (The Fall of a Sparrow) વાંચવું તથા બાળકોને સમયસર ન્યુમોનિયા વિરોધી રસી (PCV Vaccine) મુકાવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---