તારીખ: 13 એપ્રિલ
આ દિવસ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામનો સૌથી હૃદયદ્રાવક અને કાળો દિવસ 'જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ' (1919), સિયાચીન ગ્લેશિયર પર ભારતીય સેનાના કબ્જા અને શૌર્યની યાદમાં મનાવાતો 'સિયાચીન દિવસ' (Siachen Day - 1984) તથા પંજાબના પ્રખ્યાત લણણી ઉત્સવ 'વૈશાખી' (Baisakhi) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની શહાદત, સિયાચીન ક્ષેત્રે સેનાનું સાહસ, રોલેટ એક્ટ વિરોધ અને 13 એપ્રિલના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 13 એપ્રિલ ના રોજ ભારત સરકારનું સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, ભારતીય ભૂમિસેના (Indian Army), પંજાબ સરકાર અને દેશભરના રાષ્ટ્રપ્રેમી સંગઠનો દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• બ્રિટિશ હકુમતની ક્રૂરતા સામે પ્રાણ ન્યોછાવર કરનાર જલિયાંવાલા બાગના અમર શહીદોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવી.
• માનસિક અને શારીરિક રીતે અતિ વિષમ સ્થિતિ (માઇનસ 50 ડિગ્રી) માં સિયાચીનની સરહદો સાચવતા સેનાના જવાનોનું સન્માન કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ક્રાંતિકારી મહત્વ: જલિયાંવાલા બાગની ઘટના બાદ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે પોતાનો બ્રિટિશ 'નાઇટહૂડ' (Knighthood) નો ખિતાબ ત્યજી દીધો હતો અને મહાત્મા ગાંધીએ 'અસહકાર આંદોલન' ની પૃષ્ઠભૂમિ તૈયાર કરી હતી.
સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ: સિયાચીન પર ભારતીય સેનાના વર્ચસ્વે ઉત્તર સરહદની સુરક્ષા અકબંધ રાખી છે.

🗡️ 'શહીદ ઉધમ સિંહ' નો બદલો

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: અમૃતસર સ્થિત 'જલિયાંવાલા બાગ રાષ્ટ્રીય સ્મારક' ખાતે પ્રધાનમંત્રી, રાજ્યપાલ અને દેશવાસીઓ દ્વારા પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરાય છે. લડાખ અને સિયાચીન બ્રિગેડ ખાતે શહીદ જવાનોની યાદમાં 'સિયાચીન દિવસ' પરેડ યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર રોલેટ એક્ટ 1919, હંટર કમિશન, ઉધમ સિંહ, ઓપરેશન મેઘદૂત 1984 અને સિયાચીન ભૂગોળ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ અને ભારતનો આઝાદી જંગ" પર નાટક, વક્તૃત્વ અને કાવ્ય પાઠ, શહીદ સ્મારકો પર બે મિનિટનું મૌન પાળીને દીપ પ્રગટાવવા તથા સોશિયલ મીડિયા પર #JallianwalaBagh1919, #SiachenDay, #OperationMeghdoot, #UdhamSingh, #Baisakhi અને #IndianArmy હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• સાંકડો રસ્તો: જલિયાંવાલા બાગમાં જવાનોને બહાર નીકળવા માટે માત્ર એક જ સાંકડો રસ્તો હતો, જેને જનરલ ડાયરે ટેન્ક અને સૈનિકો ઉભા રાખીને બંધ કરી દીધો હતો.
• હંટર કમિશન: જલિયાંવાલા બાગની ઘટના તપાસવા માટે બ્રિટિશ સરકારે 'હંટર કમિશન' (Hunter Commission) ની રચના કરી હતી.
• સિયાચીન ગ્લેશિયર લંબાઈ: સિયાચીન ગ્લેશિયર એ ધ્રુવીય પ્રદેશો (Polar Regions) સિવાય વિશ્વનો સૌથી મોટો ગ્લેશિયર (આશરે 76 કિમી લાંબો) છે.
• 13 એપ્રિલ 1960 ના રોજ ફ્રાન્સ સ્પેસ યુગમાં પ્રવેશનાર વિશ્વનો ત્રીજો દેશ બન્યો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• શહીદ ઉધમ સિંહ અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોર: આઝાદી આંદોલનના અમર નાયકો.
• ગુરુ ગોબિંદ સિંહ જી: ખાલસા પંથના મહાન સંસ્થાપક.
• ભારતીય ભૂમિસેના (Indian Army): ઓપરેશન મેઘદૂતની શૌર્યવીર સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

રાષ્ટ્રીય એકતા અને સૈન્ય મનોબળ: દેશ માટે આહુતિ આપનારા શહીદોના બલિદાનને યાદ રાખી રાષ્ટ્રહિતને સર્વોપરી રાખવું. ઉપરાંત, દેશની કઠિન સરહદો સાચવતા જવાનો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવી એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? અમૃતસર સ્થિત જલિયાંવાલા બાગ સ્મારકની મુલાકાત લેવી કે તેના પર બનેલી દસ્તાવેજી ફિલ્મો જોવી, બાળકોને સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં રોલેટ એક્ટ અને દેશભક્તોના ત્યાગ વિશે જણાવવું તથા સેના કલ્યાણ ફંડ (Armed Forces Flag Day Fund) માં યથાશક્તિ યોગદાન આપવું.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)