તારીખ: 18 જાન્યુઆરી
આ દિવસ ભારતમાં બાળકોના પોલિયો રસીકરણ માટે પલ્સ પોલિયો અભિયાન સાથે જોડાયેલા 'રાષ્ટ્રીય રસીકરણ / પોલિયો દિવસ' (National Immunization Day), હિન્દી સાહિત્યના મહાન કવિ હરિવંશરાય બચ્ચન ની પુણ્યતિથિ તથા વિશ્વ ઇતિહાસના અગ્રણી બનાવો માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને રસીકરણનું મહત્વ, પલ્સ પોલિયો અભિયાનનો ઇતિહાસ, હરિવંશરાય બચ્ચનનું સાહિત્યિક પ્રદાન અને 18 જાન્યુઆરીના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 18 જાન્યુઆરી ના રોજ ભારત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય, સાહિત્યિક સંસ્થાઓ અને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• દેશના 0 થી 5 વર્ષના દરેક બાળકને પોલિયો રસી આપવી અને અન્ય રોગો સામે રક્ષણ આપવું.
• હિન્દી સાહિત્ય અને કાવ્ય પરંપરામાં હરિવંશરાય બચ્ચનના યોગદાનને યાદ કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

આરોગ્ય અને રાષ્ટ્રીય મહત્વ: પલ્સ પોલિયો અભિયાને ભારત જેવા વિશાળ દેશને પોલિયો મુક્ત બનાવવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી.
સાહિત્યિક મહત્વ: હરિવંશરાય બચ્ચનની કવિતાઓએ ભારતીય સમાજમાં આશા, પ્રેરણા અને જીવન જીવવાનો ઉત્સાહ પૂરો પાડ્યો.

📖 'મધુશાલા' કાવ્ય ગ્રંથ (Madhushala - 1935)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: આરોગ્ય કેન્દ્રો, શાળાઓ અને બૂથ પર 0 થી 5 વર્ષના બાળકોને પોલિયોના ટીપાં (Polio Drops) પીવડાવવામાં આવે છે. સાહિત્ય અકાદમી અને હિન્દી સંસ્થાઓ દ્વારા 'મધુશાલા' અને બચ્ચનજીની કવિતાઓનો કાવ્યપાઠ યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર પલ્સ પોલિયો અભિયાન (1995/1996), WHO ના ધોરણો, હરિવંશરાય બચ્ચન, પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કારો અને ભારત-નેપાળ નદી કરારો પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "રસીકરણનું આરોગ્યમાં મહત્વ" અને "હરિવંશરાય બચ્ચનનું કાવ્ય જગત" પર નિબંધ, વક્તૃત્વ અને કાવ્યપઠન સ્પર્ધા, સ્થાનિક આરોગ્ય કાર્યકરો (આશા વર્કર્સ) ને રસીકરણ અભિયાન બદલ બિરદાવવા તથા સોશિયલ મીડિયા પર #NationalImmunizationDay, #PulsePolio, #HarivanshRaiBachchan, #Madhushala અને #PolioFreeIndia હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• અવાજની ક્રાંતિ: પલ્સ પોલિયો અભિયાન માટે "દો બૂંદ ઝિંદગી કી" સ્લોગન એ અમિતાભ બચ્ચન (હરિવંશરાય બચ્ચનના પુત્ર) ના અવાજમાં સમગ્ર દેશમાં સુપ્રસિદ્ધ થયું હતું.
• જર્મન સામ્રાજ્ય સ્થાપના: 18 જાન્યુઆરી 1871 ના રોજ વર્સેલ્સના મહેલમાં જર્મન સામ્રાજ્ય (German Empire) ની સત્તાવાર સ્થાપના થઈ હતી અને વિલહેમ પ્રથમ જર્મનીના કાઇઝર બન્યા હતા.
• પેરિસ શાંતિ પરિષદ: 18 જાન્યુઆરી 1919 ના રોજ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વ શાંતિ માટે પ્રખ્યાત 'પેરિસ શાંતિ પરિષદ' (Paris Peace Conference) ની શરૂઆત થઈ હતી.
• 18 જાન્યુઆરી 2002 ના રોજ પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશ સિયેરા લિઓન (Sierra Leone) માં લાંબા સિવિલ વોર (આંતરવિગ્રહ) નો સત્તાવાર અંત જાહેર થયો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• હરિવંશરાય બચ્ચન: મહાન હિન્દી કવિ અને પદ્મ ભૂષણ વિજેતા.
• આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય: ભારત સરકારનું રસીકરણ સંભાળતું કેન્દ્રીય મંત્રાલય.
• વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO): સર્વોચ્ચ વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સંપૂર્ણ રસીકરણ અને સાહિત્યિક મુલ્યો: પોલિયો ઉપરાંત મિશન ઇન્દ્રધનુષ હેઠળ અન્ય તમામ ભયાનક રોગો સામે બાળકોનું રસીકરણ સુનિશ્ચિત કરવું અનિવાર્ય છે. આજના તણાવપૂર્ણ યુગમાં "કોશિશ કરને વાલોં કી કભી હાર નહીં હોતી" જેવા વિચારો અપનાવવા એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આપણા ઘરમાં કે પડોશમાં 5 વર્ષથી નાના બાળકોને પોલિયો રસી સમયસર અપાવવી, હરિવંશરાય બચ્ચનની આત્મકથા 'ક્યા ભૂલૂં ક્યા યાદ કરૂં' વાંચવી તથા આરોગ્ય સભાનતા માટે નવોદિત માતા-પિતામાં રસીકરણ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)