તારીખ: 18 October
આ દિવસ મહિલાઓના મધ્યમ વયના શારીરિક-માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને રજોનિવૃત્તિ અંગે જાગૃતિ લાવતો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર/WHO નો 'વિશ્વ રજોનિવૃત્તિ દિવસ' (World Menopause Day), તમિલનાડુ અને કર્ણાટક પોલીસ દ્વારા કુખ્યાત ચંદન તસ્કર વીરપ્પનનો અંત આણનાર 'ઓપરેશન કોકોન' (Operation Cocoon - 2004) તથા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધની વીરાંગના નૂર ઇનાયત ખાનના સ્મરણ માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને મહિલા આરોગ્ય (Menopause Health), ઈન્ટરનેશનલ મેનોપોઝ સોસાયટી (IMS), ઓપરેશન કોકોન, K. Vijay Kumar, ગુપ્તચર ઇતિહાસ અને 18 October ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 18 October ના રોજ વૈશ્વિક અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO), કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય તથા તબીબી સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• 45 થી 55 વર્ષની વયની મહિલાઓમાં મેનોપોઝ દરમિયાન થતા શારીરિક અને માનસિક ફેરફારો વિશે સમાજમાં રહેલી ભ્રમણાઓ દૂર કરી યોગ્ય તબીબી સારવાર પૂરી પાડવી.
• દેશની આંતરિક સુરક્ષા અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવામાં વિશિષ્ટ કામગીરી કરનાર સૈન્ય અને પોલીસ દળોના સાહસને બિરદાવવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

આરોગ્ય ક્ષેત્રે મહત્વ: રજોનિવૃત્તિ પછી મહિલાઓમાં ઓસ્ટીયોપોરોસીસ (હાડકાં નબળાં પડવા) અને હૃદય રોગનું જોખમ વધે છે, તેથી યોગ્ય આહાર, વ્યાયામ અને જરૂર પડે તો હોર્મોન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી (HRT) અંગે જાગૃતિ જરૂરી છે.
સુરક્ષા અને સૈન્ય મહત્વ: 'ઓપરેશન કોકોન' એ ભારતીય પોલીસ ઇતિહાસનું સૌથી સફળ અને લાંબુ ચાલેલું ગુપ્તચર મિશન માનવામાં આવે છે.

🚓 'ઓપરેશન કોકોન' (Operation Cocoon)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય અને FOGSI (Federation of Obstetric and Gynecological Societies of India) દ્વારા દેશભરમાં મહિલા સ્વાસ્થ્ય કેમ્પ અને કૌન્સિલિંગ સેશન્સ યોજાય છે. તમિલનાડુ અને કર્ણાટક પોલીસ STF દ્વારા શૌર્ય દિવસ સ્મરણ કરાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર World Menopause Day, IMS (International Menopause Society), Operation Cocoon 2004, K. Vijay Kumar, Alaska Purchase 1867 અને Noor Inayat Khan પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: આજના દિવસે ઘરમાં રહેલી મધ્યમ વયની મહિલાઓ (માતા, બહેન, પત્ની) ના સ્વાસ્થ્ય અને નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ પ્રત્યે કાળજી લેવી, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "મહિલા સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અને મેનોપોઝ" તથા "ભારતીય આંતરિક સુરક્ષાના પડકારો" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #WorldMenopauseDay #MenopauseAwareness #OperationCocoon #KVijayKumar #AlaskaDay1867 અને #WomensHealth હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• થોમસ આલ્વા એડિસન સ્મરણ (1931): 18 October 1931 ના રોજ વિશ્વપ્રસિદ્ધ શોધક થોમસ આલ્વા એડિસન (Thomas Edison) નું નિધન થયું હતું, જેમણે બલ્બ અને ફોનોગ્રાફની શોધ કરી હતી.
• BBC સ્થાપના (1922): 18 October 1922 ના રોજ લંડન ખાતે બ્રિટિશ બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશન 'BBC' ની સ્થાપના થઈ હતી, જે વિશ્વનું સૌથી જૂનું રાષ્ટ્રીય પ્રસારણકર્તા છે.
• નૂર ઇનાયત ખાન: ટીપુ સુલતાનના વંશજ અને દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં બ્રિટન માટે ગુપ્તચર તરીકે કામ કરનાર ભારતીય મૂળના વીરાંગના નૂર ઇનાયત ખાન (Noor Inayat Khan) ને 1949 માં મરણોત્તર 'જ્યોર્જ ક્રોસ' આપવાની જાહેરાત કરાઈ હતી.
• અલાસ્કા પ્રદેશ અમેરિકાએ રશિયા પાસેથી માત્ર 7.2 મિલિયન ડોલર (આશરે 2 સેન્ટ પ્રતિ એકર) માં ખરીદ્યો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• થોમસ આલ્વા એડિસન: મહાન અમેરિકી શોધક.
• કે. વિજય કુમાર (IPS): 'ઓપરેશન કોકોન' ના સર્વોચ્ચ નાયક.
• IMS / WHO: પ્રમુખ વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થાઓ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

મહિલા સ્વાસ્થ્ય સશક્તિકરણ અને પોલીસ આધુનિકીકરણ: નોકરી કરતી અને ગૃહિણી મહિલાઓ મેનોપોઝ દરમિયાન પોતાના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખી શકે તેવું સાનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડવું. ઉપરાંત, ટેકનોલોજી અને નેટવર્ક દ્વારા ગુનાખોરી અને આંતરિક આતંકવાદને નાબૂદ કરવો એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે મેનોપોઝના લક્ષણો (જેમ કે હોટ ફ્લેશ, મૂડ સ્વિંગ્સ, કેલ્શિયમની ઉણપ) અને તેની તબીબી સારવાર વિશે વિગતવાર વાંચવું, ભારતીય સૈન્ય અને પોલીસના ઐતિહાસિક સફળ ઓપરેશનો વિશે અભ્યાસ કરવો તથા થોમસ આલ્વા એડિસનના જીવન અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે તેમની શોધો વિશે માહિતી મેળવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---