તારીખ: ૨ ઓક્ટોબર
આ દિવસ ભારત અને સમગ્ર વિશ્વ માટે સત્ય, અહિંસા, સાદગી અને સક્ષમ રાષ્ટ્ર નિર્માણનો સૌથી પવિત્ર અને પ્રેરણાદાયી રાષ્ટ્રીય તહેવાર છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'મહાત્મા ગાંધી જન્મજયંતિ', 'લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી જન્મજયંતિ', 'આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ' અને ૨ ઓક્ટોબરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે ૨ ઓક્ટોબર ના રોજ ભારતભરમાં રાષ્ટ્રીય તહેવાર (ગાંધી જયંતિ) તરીકે અને વૈશ્વિક સ્તરે યુએન દ્વારા 'આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ' તરીકે આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• સત્ય, અહિંસા, સ્વચ્છતા અને સર્વોદયના વિચારોને વિશ્વભરમાં પ્રસારિત કરવા.
• દેશની સરહદો સાચવનાર જવાનો અને દેશનું પેટ ભરનાર કિસાનોના યોગદાનને બિરદાવવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: ગાંધીજીએ અહિંસાના શસ્ત્ર વડે ભારતને આઝાદી અપાવી, જ્યારે શાસ્ત્રીજીએ ૧૯૬૫ ના યુદ્ધમાં દેશને મજબૂત નેતૃત્વ પૂરું પાડ્યું.
વૈશ્વિક મહત્વ: શાંતિપૂર્ણ સહ-અસ્તિત્વ અને સંવાદ દ્વારા વૈશ્વિક સમસ્યાઓ ઉકેલવાનો આ દિવસ શ્રેષ્ઠ સંદેશ આપે છે.

🏛️ સરકારી ફ્લેગશિપ મિશન (Flagship Initiatives)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: નવી દિલ્હી સ્થિત રાજઘાટ (ગાંધીજીની સમાધિ) અને વિજયઘાટ (શાસ્ત્રીજીની સમાધિ) ખાતે પ્રધાનમંત્રી, રાષ્ટ્રપતિ અને અગ્રણી નેતાઓ દ્વારા પુષ્પાંજલિ અર્પિત કરાય છે. દેશભરમાં શાળાઓ, સરકારી કચેરીઓ અને સાર્વજનિક સ્થળોએ સ્વચ્છતા અભિયાન (સર્વોદય) યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ગાંધીવાદી વિચારસરણી, ભારતનો સ્વતંત્રતા સંગ્રામ અને ૧૯૬૫ નું ભારત-પાક યુદ્ધ વિષય પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં સર્વધર્મ પ્રાર્થના, પ્રભાતફેરી, સૂતર તાંતણે કાંતણ અને નિબંધ-વક્તૃત્વ સ્પર્ધાઓ, ગામડાઓ અને શહેરોમાં સ્વયંસેવકો દ્વારા રસ્તાઓ, શૌચાલયો અને જાહેર સ્થળોની સફાઈ તથા સોશિયલ મીડિયા પર #GandhiJayanti, #ShastriJayanti, #InternationalDayOfNonViolence અને #SwachhBharat હેશટેગ દ્વારા વિચારો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• 'રાષ્ટ્રપિતા' સંબોધન: મહાત્મા ગાંધીને પ્રથમ વાર 'રાષ્ટ્રપિતા' કહીને નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝે ૬ જુલાઈ ૧૯૪૪ ના રોજ સિંગાપોર રેડિયો પરથી સંબોધિત કર્યા હતા.
• શાસ્ત્રીજીનો એક ટંક ઉપવાસ: લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીજીએ ૧૯૬૫ ના દુષ્કાળ વખતે દેશવાસીઓને અઠવાડિયામાં એક ટંક ઉપવાસ રાખવાની અપીલ કરી હતી, અને તેની શરૂઆત તેમણે પોતાના ઘરથી કરી હતી.
• કમ્યુનિટી ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ: ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૫૨ ના રોજ ભારતમાં ગ્રામીણ વિકાસ માટે પ્રથમ 'કમ્યુનિટી ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ' (CDP) શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
• MGNREGA નામકરણ: ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૯ ના રોજ ભારતમાં ગ્રામીણ રોજગારી માટે 'નરેગા' (NREGA) નું નામ બદલીને 'મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી એક્ટ' (MGNREGA) કરવામાં આવ્યું હતું.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મહાત્મા ગાંધી: રાષ્ટ્રપિતા અને અહિંસા આંદોલનના પ્રણેતા.
• લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી: ભારતના પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી અને ભારત રત્ન.
• સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN): આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસનું આયોજન કરતી સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્વચ્છતા-પર્યાવરણ: હિંસા અને યુદ્ધોથી ઘેરાયેલા આજના વિશ્વ માટે ગાંધીજીનો અહિંસાનો માર્ગ સૌથી વધુ પ્રાસંગિક છે. ઉપરાંત, સ્વચ્છતા એ માત્ર શરીરની નહીં પણ ઘર, સમાજ અને પર્યાવરણની શુદ્ધિ માટે અત્યંત જરૂરી છે.
આપણે શું કરી શકીએ? પોતાના ઘરમાં અને આસપાસના પરિસરમાં સ્વચ્છતા જાળવવાનો સંકલ્પ લેવો, વાણી, વર્તન કે વિચારોમાં હિંસાનો ત્યાગ કરી નમ્રતા અને સત્યનો સ્વીકાર કરવો તથા સ્વદેશી વસ્તુઓ અને સ્થાનિક કારીગરોના ઉત્પાદનો (ખાદી વગેરે) નો ઉપયોગ વધારવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---