તારીખ: 22 માર્ચ
આ દિવસ પાણીના મહત્વ અને જળ સંરક્ષણ પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવા મનાવાતો 'વિશ્વ જળ દિવસ' (World Water Day), બિહાર રાજ્યનો સ્થાપના દિવસ 'બિહાર દિવસ' (1912), ભારત સરકાર દ્વારા સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય પંચાંગ તરીકે 'શક સંવત' નો સ્વીકાર (1957) તથા રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક ઇતિહાસના મહત્વપૂર્ણ બનાવો માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને જળ સંરક્ષણ, બિહારનો ઇતિહાસ, ભારતીય રાષ્ટ્રીય પંચાંગ અને 22 માર્ચના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 22 માર્ચ ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN-Water), ભારત સરકારનું જલ શક્તિ મંત્રાલય, બિહાર સરકાર અને પર્યાવરણીય સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• વિશ્વમાં પીવાના પાણીની અછત દૂર કરવી અને પાણીના બગાડને અટકાવી જળ સંચય (Water Harvesting) ને પ્રોત્સાહન આપવું.
• ભારતના સાંસ્કૃતિક અને પ્રાદેશિક વારસાનું જતન કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

સામાજિક અને પર્યાવરણીય મહત્વ: "જળ એ જ જીવન છે." શુદ્ધ પીવાનું પાણી એ માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણીય સંતુલન માટે અત્યંત જરૂરી છે.
રાષ્ટ્રીય અને બંધારણીય મહત્વ: શક સંવત એ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ખગોળશાસ્ત્ર આધારિત આપણું સત્તાવાર કેલેન્ડર છે.

🗓️ 'શક સંવત' ની વિશેષતા

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રાલય દ્વારા 'કેચ ધ રેઈન' (Catch The Rain) અભિયાન અને જળ સંરક્ષણ પુરસ્કાર વિતરણ યોજાય છે. બિહાર સરકાર દ્વારા રાજ્યભરમાં સાંસ્કૃતિક મહોત્સવ અને રોશનાઈ કરવામાં આવે છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર જલ શક્તિ અભિયાન, રાષ્ટ્રીય જળ નીતિ, શક સંવત (રાજા કનિષ્ક - ઈ.સ. 78) અને બિહારના ઇતિહાસ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "પાણી બચાવો - જીવન બચાવો" પર ચિત્રકામ, વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધાઓ, વરસાદી પાણીના સંગ્રહ (Rainwater Harvesting) માટે જાગૃતિ શિબિરો તથા સોશિયલ મીડિયા પર #WorldWaterDay, #WaterForPeace, #BiharDiwas, #SakaSamvat, #CatchTheRain અને #SaveWater હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• જનતા કરફ્યુ સ્મૃતિ (2020): 22 માર્ચ 2020 ના રોજ કોરોના મહામારી સામે લડવા માટે ભારતભરમાં 14 કલાકનો ઐતિહાસિક 'જનતા કરફ્યુ' (Janta Curfew) લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
• પ્રથમ ફૂટબોલ લીગ (1888): 22 માર્ચ 1888 ના રોજ ઈંગ્લેન્ડમાં 'ધ ફ્રેન્ડલી ક્રિકેટ કલબ' અને 12 ફૂટબોલ ક્લબો વચ્ચે વિશ્વની પ્રથમ સત્તાવાર 'ફૂટબોલ લીગ' (The Football League) ની સ્થાપના થઈ હતી.
• પીવાલાયક પાણીનું પ્રમાણ: પૃથ્વીની સપાટી પર આશરે 71% ભાગમાં પાણી છે, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 2.5% પાણી જ મીઠું (પીવાલાયક) છે.
• રાષ્ટ્રીય પંચાંગ 'શક સંવત' નો ચૈત્ર મહિનો દર વર્ષે 22 માર્ચે જ શરૂ થાય છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• કનિષ્ક: શક સંવતના પ્રણેતા પ્રખ્યાત કુષાણ રાજા.
• UN-Water: વિશ્વ જળ દિવસની સંયોજક સર્વોચ્ચ વૈશ્વિક સંસ્થા.
• કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રાલય: ભારતમાં જળ સંસાધન સંચાલન મંત્રાલય.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

જળસંકટ અને ભૂગર્ભ જળ: વિશ્વના ઘણા શહેરોમાં ઘટી રહેલા ગ્રાઉન્ડ વોટર લેવલ સામે બોરવેલ રીચાર્જિંગ અને ટપક સિંચાઈ (Drip Irrigation) નો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે. ઉપરાંત, 'નમામિ ગંગે' અને રાજ્યની નદીઓના શુદ્ધિકરણ અભિયાનમાં સક્રિય યોગદાન આપવું એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? દૈનિક જીવનમાં બ્રશ કરતી વખતે કે વાસણ ધોતી વખતે નળ ચાલુ ન રાખવો અને પાણીનો બગાડ અટકાવવો, ઘરના ધાબા પરથી આવતા વરસાદી પાણીને બોરવેલ કે ટાંકામાં ઉતારવા રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ સિસ્ટમ બનાવવી તથા પીવાના પાણીને સ્વચ્છ રાખવું અને જળ સ્ત્રોતોમાં કચરો ન ફેંકવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---