તારીખ: 26 January
આ દિવસ ભારતમાં બંધારણ અમલમાં આવતાં દેશ સાર્વભૌમ પ્રજાસત્તાક બનવાનો 'પ્રજાસત્તાક દિવસ' (Republic Day - 1950), વૈશ્વિક વ્યાપાર સગવડતા માટે મનાવાતો 'આંતરરાષ્ટ્રીય સીમાશુલ્ક દિવસ' (International Customs Day - 1953) તથા 1930 નો ઐતિહાસિક 'પૂર્ણ સ્વરાજ સંકલ્પ દિવસ' માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભારતીય બંધારણનો ઇતિહાસ, ડૉ. બી. આર. આંબેડકર, પૂર્ણ સ્વરાજ, ઓસ્ટ્રેલિયા ડે, સીમાશુલ્ક સંસ્થા (WCO) અને 26 January ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 26 January ના રોજ રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારત સરકાર, કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રાલય, રાષ્ટ્રપતિ ભવન, નાણાં મંત્રાલય (CBIC) તથા WCO દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• ભારતીય બંધારણના મૂલ્યો (ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુત્વ) પ્રત્યે નાગરિકોની નિષ્ઠા મજબૂત કરવી.
• દેશ સરહદોની આર્થિક સુરક્ષા જાળવતા કસ્ટમ્સ અધિકારીઓના યોગદાનને બિરદાવવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને બંધારણીય મહત્વ: બંધારણ સભા દ્વારા 26 નવેમ્બર 1949 ના રોજ અપનાવાયેલા બંધારણને 26 જાન્યુઆરી 1950 થી અમલી બનાવીને ભારતે પોતાની પ્રજાસત્તાક ઓળખ મેળવી.
આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ: 26 January એ 'Australia Day' તરીકે પણ ઉજવાય છે, કારણ કે 1788 માં આ દિવસે કેપ્ટન આર્થર ફિલિપ પ્રથમ બ્રિટિશ જહાજી કાફલા સાથે ઓસ્ટ્રેલિયા પહોંચ્યા હતા.

🏛️ 'રાજકીય પ્રતીક અને અશોક ચક્ર'

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: નવી દિલ્હી ખાતે 'કર્તવ્ય પથ' (Kartavya Path) પર દેશના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ધ્વજવંદન કરાય છે અને ભવ્ય સૈન્ય પરેડ તથા વિવિધ રાજ્યોની ઝાંખીઓ (Tableaux) નું પ્રદર્શન થાય છે. પરેડ દરમિયાન દેશ-વિદેશના મહાનુભાવને 'મુખ્ય અતિથિ' (Chief Guest) તરીકે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર Republic Day 1950, Constituent Assembly, Drafting Committee (Dr. B. R. Ambedkar), Lahore Session 1929, International Customs Day (WCO) અને Australia Day 1788 પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: આજના દિવસે દેશભરની શાળાઓ, કૉલેજો અને સરકારી કચેરીઓમાં ધ્વજવંદન કરવું અને રાષ્ટ્રગીત ગાવું, શાળાઓમાં "આપણું બંધારણ: આપણો ગૌરવશાળી વારસો" અને "પ્રજાસત્તાક ભારતની યાત્રા" પર વક્તૃત્વ, નિબંધ અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #RepublicDay #KartavyaPath #IndianConstitution #PurnaSwaraj #InternationalCustomsDay #WCO અને #AustraliaDay હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• પ્રથમ પરેડ સ્થળ: 1950 માં પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડ રાજપથ પર નહીં પણ નવી દિલ્હીના 'ઇરવિન સ્ટેડિયમ' (હવે મેજર ધ્યાનચંદ નેશનલ સ્ટેડિયમ) ખાતે યોજાઈ હતી.
• પ્રથમ મુખ્ય અતિથિ: પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસ પરેડના મુખ્ય અતિથિ ઇન્ડોનેશિયાના પ્રમુખ ડૉ. સુકર્ણો (Dr. Sukarno) હતા.
• ક્રાંતિકારીઓનો સંદેશ: 26 January 1931 ના રોજ ક્રાંતિવીર ભગતસિંહ અને સાથીઓએ જેલમાંથી પ્રજાસત્તાક દિવસનો સંદેશ પાઠવ્યો હતો.
• ગુજરાત કચ્છ ભૂકંપ સ્મરણ: 26 January 2001 ના રોજ ગુજરાતના કચ્છમાં ભયાનક ભૂકંપ આવ્યો હતો, જેના સ્મરણરૂપે ભુજ ખાતે 'સ્મૃતિવન' સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ડૉ. બી. આર. આંબેડકર: બંધારણ પ્રારૂપ સમિતિના અધ્યક્ષ (Father of the Indian Constitution).
• ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ: ભારત દેશના સર્વપ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ.
• WCO (World Customs Organization): વડું મથક: બ્રસેલ્સ (બેલ્જિયમ).

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

બંધારણીય ફરજો અને સ્વદેશી સુરક્ષા: નાગરિકો તરીકે મૂળભૂત અધિકારો ભોગવવાની સાથે મૂળભૂત ફરજો (Article 51A) નું નિષ્ઠાપૂર્વક પાલન કરવું. ઉપરાંત, દેશની સરહદો અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોના રક્ષણ માટે કસ્ટમ્સ અને સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવું એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે ભારતીય બંધારણની આમુખ (Preamble) અને મૂળભૂત અધિકારો/ફરજો વિગતવાર વાંચવી, 1929 ના લાહોર અધિવેશનથી લઈને 1950 ના બંધારણ અમલીકરણ સુધીની ઐતિહાસિક યાત્રા વિશે અભ્યાસ કરવો તથા સમાજમાં બંધારણીય મૂલ્યો અને ભાઈચારાનો સંદેશ ફેલાવવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---