તારીખ: 28 જાન્યુઆરી
આ દિવસ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના પ્રખ્યાત ત્રિપુટી 'લાલ-બાલ-પાલ' ના મહાન નેતા 'પંજાબ કેસરી' લાલા લજપત રાય ની જન્મજયંતિ, ડિજિટલ યુગમાં માહિતીની સુરક્ષા માટેનો 'આંતરરાષ્ટ્રીય ડેટા પ્રાઇવસી ડે' (Data Privacy Day) તથા ભારતીય સેનાના પ્રથમ ભારતીય કમાન્ડર-ઇન-ચીફ ફીલ્ડ માર્શલ કે. એમ. કારિયાપ્પા ના જન્મદિન તરીકે મનાવવામાં આવે છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને લાલા લજપત રાયનું સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં પ્રદાન, ડેટા સુરક્ષા અને પ્રાઇવસીનું મહત્વ, સૈન્ય ઇતિહાસ તથા 28 જાન્યુઆરીના બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 28 જાન્યુઆરી ના રોજ ભારત સરકાર, આઇટી અને સાયબર સુરક્ષા સંસ્થાઓ, સંરક્ષણ મંત્રાલય તથા શૈક્ષણિક મંચો દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• આઝાદીની લડતમાં દેશપ્રેમ, આત્મનિર્ભરતા અને સાહસની જ્યોત પ્રગટાવનાર લાલા લજપત રાયના વિચારોને યાદ કરવા.
• ડિજિટલ યુગમાં નાગરિકોને તેમના અંગત ડેટા અને પ્રાઇવસી (ડેટા સુરક્ષા) ના અધિકારો વિશે જાગૃત કરવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: સ્વદેશી આંદોલન અને સાયમન કમિશન વિરોધી ચળવળમાં લાલાજીનું બલિદાન ભારતીય ક્રાંતિનો મોટો વળાંક બન્યું.
ડિજિટલ અને સાયબર મહત્વ: સ્માર્ટફોન, સોશિયલ મીડિયા અને એઆઈ (AI) ના યુગમાં સાયબર ફ્રોડથી બચવા ડેટા પ્રાઇવસી જાળવવી અનિવાર્ય છે.

🏦 પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) અને લાલાજી

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: પંજાબ અને દેશભરમાં લાલા લજપત રાયની પ્રતિમા પર પુષ્પાંજલિ અને શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો યોજાય છે. કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય (MeitY) દ્વારા સાયબર જાગૃતિ સપ્તાહ અને વર્કશોપનું આયોજન કરાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર લાલ-બાલ-પાલ ત્રિપુટી, સાયમન કમિશન (1928), સર્વન્ટ્સ ઓફ ધ પીપલ સોસાયટી, DPDP એક્ટ (ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદો) અને સૈન્ય ઇતિહાસ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "લાલા લજપત રાયનું આઝાદીમાં યોગદાન" અને "ડિજિટલ યુગમાં ડેટા સુરક્ષા" પર નિબંધ, વક્તૃત્વ અને સાયબર સિક્યોરિટી ક્વિઝ, સોશિયલ મીડિયા પર પ્રાઇવસી સેટિંગ્સ અપડેટ કરવા માટેની જાગૃતિ ઝુંબેશ તથા સોશિયલ મીડિયા પર #LalaLajpatRai, #DataPrivacyDay, #PrivacyFirst, #PunjabKesari, #FieldMarshalCariappa અને #CyberSecurity હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• બંધારણીય મૂળભૂત અધિકાર: ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 21 હેઠળ સર્વોચ્ચ અદાલતે 'પ્રાઇવસીના અધિકાર' (Right to Privacy) ને મૂળભૂત અધિકાર (Fundamental Right) જાહેર કર્યો છે (પુટ્ટસ્વામી કેસ).
• અમેરિકામાં હોમ રૂલ લીગ: લાલા લજપત રાયે અમેરિકામાં 'ઇન્ડિયન હોમ રૂલ લીગ ઓફ અમેરિકા' ની સ્થાપના પણ કરી હતી.
• સ્પેસ શટલ ચેલેન્જર હોનારત (1986): 28 જાન્યુઆરી 1986 ના રોજ નાસાનું પ્રખ્યાત સ્પેસ શટલ 'ચેલેન્જર' (Challenger Explosion) લોન્ચ થયાની માત્ર 73 સેકન્ડમાં આકાશમાં ફાટી ગયું હતું, જેમાં 7 અવકાશયાત્રીઓના કરૂણ મોત થયા હતા.
• 28 જાન્યુઆરી 1835 ના રોજ કોલકાતા ખાતે ભારતની પ્રથમ મેડિકલ કોલેજ 'કોલકાતા મેડિકલ કોલેજ' ની સ્થાપના થઈ હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• લાલા લજપત રાય: મહાન સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને પંજાબ કેસરી.
• ફીલ્ડ માર્શલ કે. એમ. કારિયાપ્પા: ભારતીય આર્મીના પ્રથમ ભારતીય વડા.
• MeitY: ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રોદ્યોગિકી મંત્રાલય.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સ્વદેશી આંદોલન અને ઓનલાઇન સેફ્ટી: લાલાજીના સ્વદેશી આંદોલનના વિચારો આજે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને 'આત્મનિર્ભર ભારત' સાથે સુસંગત છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં સોશિયલ મીડિયા, ડિજિટલ બેંકિંગ અને પાસવર્ડ સુરક્ષા પ્રત્યે સાવચેત રહેવું એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આપણા સોશિયલ મીડિયા અને બેંકિંગ એકાઉન્ટમાં ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) સક્રિય કરવું અને મજબૂત પાસવર્ડ રાખવો, લાલા લજપત રાયનું પુસ્તક 'અનહેપ્પી ઇન્ડિયા' (Unhappy India) વાંચવું તથા અજાણી લિંક્સ કે ઓટીપી (OTP) કોઈની પણ સાથે શેર ન કરવા.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)