તારીખ: 29 July
આ દિવસ વાઘના સંરક્ષણ અને કુદરતી આવાસ રક્ષા માટે વૈશ્વિક સ્તરે મનાવાતો 'આંતરરાષ્ટ્રીય વાઘ દિવસ' (Global / International Tiger Day - 2010), ભારતીય એવિએશન અને ઉદ્યોગ જગતના પ્રણેતા 'ભારત રત્ન' જે. આર. ડી. ટાટાનો જન્મદિન (1904) તથા અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી NASA ની સ્થાપના કાયદા (1958) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને પ્રકલ્પ વાઘ (Project Tiger 1973), Tx2 લક્ષ્યાંક, જે. આર. ડી. ટાટા, ટાટા જૂથ, નાસા ઇતિહાસ અને 29 July ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 29 July ના રોજ વૈશ્વિક અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય, NTCA (National Tiger Conservation Authority), WWF, ટાટા ગ્રુપ તથા NASA દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• વાઘના ગેરકાયદેસર શિકાર (Poaching), આવાસનો વિનાશ અને માનવ-વાઘ સંઘર્ષ અટકાવી જૈવ-વિવિધતાનું સંરક્ષણ કરવું.
• જે. આર. ડી. ટાટાના ઉદ્યોગ સાહસિકતા, સેવાભાવ અને દેશના આર્થિક વિકાસમાં આપેલા યોગદાનને બિરદાવવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

પર્યાવરણીય અને રાષ્ટ્રીય મહત્વ: ભારત વિશ્વમાં વાઘની સૌથી મોટી વસ્તી ધરાવતો દેશ છે (વિશ્વના 75% થી વધુ વાઘ ભારતમાં છે). ભારતમાં 1973 માં શરૂ કરાયેલ 'Project Tiger' વિશ્વનો સૌથી સફળ વન્યજીવ સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ માનવામાં આવે છે.
આર્થિક અને શૈક્ષણિક મહત્વ: જે. આર. ડી. ટાટાએ IISc બેંગલુરુ, TIFR, TISS અને ટાટા મેમોરિયલ હોસ્પિટલ જેવી દેશની અગ્રણી સંસ્થાઓની સ્થાપનામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

🏛️ 'NTCA' (રાષ્ટ્રીય વાઘ સંરક્ષણ પ્રાધિકરણ)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી અને NTCA દ્વારા દેશના વાઘ રિઝર્વ (Tiger Reserves) નો સત્તાવાર વસ્તી ગણતરી અહેવાલ અને 'All India Tiger Estimation' પરિણામો રજૂ કરાય છે. દેશના 50 થી વધુ વાઘ અભયારણ્યો (જેમ કે જિમ કોર્બેટ, બાંધીપુર, રણથંભોર, કાનહા, તાડોબા) ખાતે સજાગતા કાર્યક્રમો યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર International Tiger Day 2010, Project Tiger 1973, NTCA, J. R. D. Tata (Bharat Ratna 1992), Tata Airlines 1932 અને NASA Establishment 1958 પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: આજના દિવસે ભારતના મુખ્ય વાઘ અભયારણ્યો અને 'પ્રોજેક્ટ વાઘ' વિશે માહિતી મેળવવી, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "નિવસનતંત્રના સંતુલનમાં વાઘની ભૂમિકા" અને "જે. આર. ડી. ટાટાનું ભારતીય ઉદ્યોગમાં પ્રદાન" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #GlobalTigerDay #InternationalTigerDay #ProjectTiger #NTCA #JRDTata #TataGroup #AirIndia #NASA1958 અને #SaveTigers હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• ભારતનું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી: ભારતનું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી 1972 સુધી 'સિંહ' (Lion) હતું, પરંતુ 1973 માં 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર' ના પ્રારંભ સાથે 'રોયલ બેંગાલ ટાઇગર' (Royal Bengal Tiger) ને રાષ્ટ્રીય પ્રાણી જાહેર કરાયો હતો.
• જે. આર. ડી. ટાટા ભારત રત્ન: જે. આર. ડી. ટાટાને 1992 માં ભારતનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર 'ભારત રત્ન' (Bharat Ratna) એનાયત કરાયો હતો.
• પ્રિન્સ ચાર્લ્સ અને લેડી ડાયના લગ્ન (1981): 29 July 1981 ના રોજ બ્રિટનના પ્રિન્સ ચાર્લ્સ અને લેડી ડાયનાના લગ્ન લંડનના સેન્ટ પોલ કેથેડ્રલ ખાતે થયા હતા, જેને 'સદીના લગ્ન' કહેવાયા હતા.
• ભારતમાં વાઘની ગણતરી માટે 'M-STrIPES' (Monitoring System for Tigers - Intensive Protection and Ecological Status) મોબાઇલ એપ અને કેમેરા ટ્રેપિંગ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• જે. આર. ડી. ટાટા: 'ભારત રત્ન' વિજેતા અને ભારતીય એવિએશનના પિતામહ.
• કૈલાશ સાંખલા: 'Tiger Man of India' (પ્રોજેક્ટ ટાઇગરના પ્રથમ ડાયરેક્ટર).
• NTCA / WWF / NASA: પ્રમુખ પર્યાવરણીય અને વૈજ્ઞાનિક શિખર સંસ્થાઓ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

ઈકોસિસ્ટમ ઈન્ડિકેટર અને CSR: વાઘ એ જંગલની આરોગ્ય સ્થિતિ દર્શાવતું 'Apex Predator' છે; વાઘ બચશે તો આખું જંગલ અને જળસ્ત્રોત બચશે. ઉપરાંત, જે. આર. ડી. ટાટાના મૂલ્યોમાંથી પ્રેરણા લઈને દેશમાં ઉદ્યોગોની સાથે સામાજિક જવાબદારી (CSR) નિભાવવી એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે ભારતમાં વાઘના સંરક્ષણની સફળતાગાથા અને 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર 1973' વિશે વિગતવાર વાંચવું, વન્યજીવોના કુદરતી આવાસના સંરક્ષણ માટે પ્લાસ્ટિક મુક્ત પ્રવાસન અને જંગલ મર્યાદાનું પાલન કરવું તથા જે. આર. ડી. ટાટાના જીવન અને ભારતમાં એવિએશનના ઇતિહાસ વિશે અભ્યાસ કરવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---