તારીખ: 30 જાન્યુઆરી
આ દિવસ રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધી ની પુણ્યતિથિ નિમિત્તે ભારતભરમાં 'રાષ્ટ્રીય શહીદ દિવસ' (Martyrs' Day), મહાત્મા ગાંધીના કુષ્ઠરોગીઓ (રક્તપિત્તના દર્દીઓ) પ્રત્યેના પ્રેમને યાદ કરવા માટે 'વિશ્વ રક્તપિત્ત દિવસ' (World Leprosy Day) તથા રાષ્ટ્રકાજ પ્રાણોનું બલિદાન આપનાર અમર વીરોની સ્મૃતિ માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને મહાત્મા ગાંધીનો અહિંસાનો સંદેશ, શહીદ દિવસનું રાષ્ટ્રીય મહત્વ, રક્તપિત્ત જાગૃતિ અને 30 જાન્યુઆરીના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 30 જાન્યુઆરી ના રોજ ભારત સરકાર, ગૃહ મંત્રાલય, સશસ્ત્ર દળો અને તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ ગંભીરતા અને આદરપૂર્વક મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• માતૃભૂમિની આઝાદી અને રક્ષા માટે પોતાના પ્રાણોની આહુતિ આપનારા તમામ શહીદોને કૃતજ્ઞતા પૂર્વક નમન કરવું.
• ગાંધીજીના સત્ય, અહિંસા, કોમી એકતા અને સ્વચ્છતાના આદર્શોને પુનર્જીવિત કરવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને નૈતિક મહત્વ: આ દિવસે સમગ્ર દેશમાં સવારે 11:00 વાગ્યે 2 મિનિટનું મૌન પાળીને શહીદોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવે છે.
સામાજિક અને આરોગ્ય મહત્વ: રક્તપિત્ત (Leprosy / Hansen's Disease) પ્રત્યેના સામાજિક ભેદભાવને દૂર કરીને દર્દીઓને સમાજમાં સમાન સ્થાન આપવું.

🤫 2 મિનિટનું મૌન (Two Minutes Silence - 11:00 AM)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: નવી દિલ્હી સ્થિત 'રાજઘાટ' (Rajghat) ખાતે રાષ્ટ્રપતિ, પ્રધાનમંત્રી, સંરક્ષણ મંત્રી અને ત્રણેય સેનાના વડાઓ મહાત્મા ગાંધીની સમાધિ પર પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરે છે. સવારે 11:00 વાગ્યે સાયરન વાગવાની સાથે સમગ્ર દેશમાં 2 મિનિટનું મૌન પાળવામાં આવે છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર મહાત્મા ગાંધીના સત્યાગ્રહો, ચંપારણ, ખેડા, દાંડી કૂચ, ભારત છોડો આંદોલન, શહીદ દિવસોની યાદી અને રાષ્ટ્રીય રક્તપિત્ત નાબૂદી કાર્યક્રમ (NLEP) પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને સરકારી કચેરીઓમાં પ્રાર્થના સભા, "ગાંધીજીના વિચારોની પ્રાસંગિકતા" પર ભાષણ અને સર્વધર્મ પ્રાર્થના, રક્તપિત્ત જાગૃતિ માટે 'સ્પર્શ લેપ્રસી અવેરનેસ કેમ્પેઇન' (SLAC) હેઠળ કાર્યક્રમો તથા સોશિયલ મીડિયા પર #MartyrsDay, #MahatmaGandhi, #30January, #WorldLeprosyDay, #Rajghat અને #SilentTribute હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• ભારતના બે મુખ્ય શહીદ દિવસો: ભારતમાં બે મુખ્ય શહીદ દિવસ મનાવાય છે: પ્રથમ 30 જાન્યુઆરી (મહાત્મા ગાંધી પુણ્યતિથિ) અને બીજો 23 માર્ચ (ભગતસિંઘ, સુખદેવ અને રાજગુરુનો શહાદત દિવસ).
• એડોલ્ફ હિટલર ચાન્સેલર બનવું (1933): 30 જાન્યુઆરી 1933 ના રોજ જર્મનીમાં એડોલ્ફ હિટલર (Adolf Hitler) ની સત્તાવાર રીતે જર્મનીના ચાન્સેલર તરીકે નિયુક્તિ થઈ હતી.
• અમૃતા શેરગિલ જન્મદિન (1913): 30 જાન્યુઆરી 1913 ના રોજ ચર્ચિત ભારતીય-હંગેરિયન ચિત્રકાર અમૃતા શેરગિલ (Amrita Sher-Gil) નો જન્મ થયો હતો.
• ગાંધીજીની અંતિમ યાત્રામાં લાખો લોકો જોડાયા હતા અને તેમના અંતિમ શબ્દો "હે રામ!" હતા.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મહાત્મા ગાંધી: રાષ્ટ્રપિતા (સત્ય અને અહિંસાના પરાકાષ્ઠા સમાન પૂજારી).
• અમૃતા શેરગિલ: પ્રખ્યાત ભારતીય મહિલા ચિત્રકાર.
• ગૃહ મંત્રાલય (MHA): શહીદ દિવસના સત્તાવાર પ્રોટોકોલ જાહેર કરતી કેન્દ્રીય સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

શાંતિ, સહિષ્ણુતા અને સ્વચ્છતા: વૈશ્વિક યુદ્ધો અને હિંસાના વાતાવરણમાં ગાંધીજીનો અહિંસા અને સંવાદનો માર્ગ સૌથી મોટો ઉકેલ છે. 'સ્વચ્છ ભારત' અને સ્થાનિક ઉત્પાદનો (વોકલ ફોર લોકલ) ને પ્રોત્સાહન આપવું એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? સવારે 11:00 વાગ્યે જ્યાં પણ હોઈ ત્યાં 2 મિનિટનું મૌન પાળીને શહીદોને યાદ કરવા, ગાંધીજીની આત્મકથા 'સત્યના પ્રયોગો' (My Experiments with Truth) વાંચવી તથા રક્તપિત્તના દર્દીઓ પ્રત્યે માનવતાવાદી અભિગમ રાખવો અને કોઈ ભેદભાવ ન કરવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---