તારીખ: 31 July
આ દિવસ હિન્દી અને ઉર્દૂ સાહિત્યના મહાન નવલકથાકાર મુનશી પ્રેમચંદની જન્મજયંતિ (1880), જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડનો બદલો લેનાર મહાન ક્રાંતિવીર શહીદ સરદાર ઉધમ સિંહની પુણ્યતિથિ (1940) તથા કુદરતી સંપત્તિ અને વન્યજીવોના રક્ષકોના સન્માનમાં મનાવાતો 'વિશ્વ રેન્જર દિવસ' (World Ranger Day) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને મુનશી પ્રેમચંદનું સાહિત્યિક પ્રદાન, સરદાર ઉધમ સિંહનું બલિદાન, લંડનના કેક્સટન હોલની ઘટના, વન સંરક્ષણ અને 31 July ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 31 July ના રોજ રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, કેન્દ્રીય વન અને પર્યાવરણ મંત્રાલય, સાહિત્ય અકાદમી, પંજાબ સરકાર તથા IRF દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• સાહિત્ય દ્વારા સામાજિક ક્રાંતિ લાવનાર મુનશી પ્રેમચંદના વિચારો અને રચનાઓને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવી.
• માતૃભૂમિના સન્માન કાજે 21 વર્ષ સુધી ધીરજ રાખીને લંડન જઈને શહાદત વહોરનાર સરદાર ઉધમ સિંહની દેશભક્તિને નમન કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

સાહિત્યિક અને રાષ્ટ્રીય મહત્વ: મુનશી પ્રેમચંદને સાહિત્ય જગતમાં 'ઉપન્યાસ સમ્રાટ' કહેવામાં આવે છે. તેમની રચનાઓ 'ગોદાન', 'ગબન', 'સેવાસદન' અને 'પંચ પરમેશ્વર' ભારતીય સાહિત્યની અમૂલ્ય ધરોહર છે.
ક્રાંતિકારી અને સૈન્ય મહત્વ: સરદાર ઉધમ સિંહે જેલમાં પોતાનું નામ 'રામ મોહમ્મદ સિંહ આઝાદ' આપ્યું હતું, જે ભારતીય ધર્મનિરપેક્ષતા અને એકતાનું અદભુત ઉદાહરણ છે.

🇮🇳 'રામ મોહમ્મદ સિંહ આઝાદ'

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: વારાણસીના લમહી ખાતે સ્થિત 'પ્રેમચંદ સ્મારક' અને પંજાબના સુનામ ખાતે આવેલ 'સરદાર ઉધમ સિંહ સ્મારક' પર શ્રદ્ધાંજલિ સમારોહ યોજાય છે. દેશના વન વિભાગો દ્વારા જંગલ અને વન્યજીવોના રક્ષક 'ફોરેસ્ટ ગાર્ડ્સ' અને 'રેન્જર્સ'નું બહુમાન કરાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર Munshi Premchand (Dhanpat Rai), Upanyas Samrat, Sardar Udham Singh (Ram Mohammad Singh Azad), Caxton Hall Incident 1940, Jallianwala Bagh Massacre 1919 અને World Ranger Day પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: આજના દિવસે મુનશી પ્રેમચંદની પ્રખ્યાત વાર્તાઓ (જેમ કે 'ઈદગાહ', 'પૂસ કી રાત', 'દો બેલોં કી કથા') અથવા સરદાર ઉધમ સિંહ પર આધારિત ફિલ્મ/પુસ્તક વાંચવું, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "પ્રેમચંદ સાહિત્યમાં ગૌરવ" અને "જલિયાંવાલા બાગનો બદલો અને ઉધમ સિંહ" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #MunshiPremchand #UpanyasSamrat #SardarUdhamSingh #RamMohammadSinghAzad #CaxtonHall #WorldRangerDay અને #HindiLiterature હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• ભારતમાં પ્રથમ મોબાઇલ ફોન કોલ (1995): 31 July 1995 ના રોજ ભારતમાં પ્રથમ વાર મોબાઇલ ફોન કોલ કરવામાં આવ્યો હતો. તત્કાલીન કેન્દ્રીય સંચાર મંત્રી સુખરામે પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી જ્યોતિ બસુ સાથે વાત કરી હતી.
• નવાબ રાય ઉપનામ: મુનશી પ્રેમચંદે શરૂઆતમાં 'નવાબ રાય' ના ઉપનામથી ઉર્દૂ ભાષામાં લખવાનું શરૂ કર્યું હતું (તેમનો પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ 'સોઝે વતન' બ્રિટિશ સરકારે જપ્ત કર્યો હતો).
• પ્રથમ ST બસ સર્વિસ (1948): 31 July 1948 ના રોજ ભારતીય રાજ્ય પરિવહનની પ્રથમ બસ સર્વિસ 'બોમ્બે સ્ટેટ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન' (MSRTC / ST Bus) દ્વારા પુણેથી અહમદનગર વચ્ચે શરૂ કરવામાં આવી હતી.
• સરદાર ઉધમ સિંહે લંડન જઈને માઇકલ ઓ'ડ્વાયરને મારવા માટે રીવોલ્વરને એક પુસ્તકના પાના કાપીને તેની અંદર છુપાવી હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મુનશી પ્રેમચંદ: હિન્દી-ઉર્દૂ સાહિત્યના ઉપન્યાસ અને કલમ સમ્રાટ.
• શહીદ સરદાર ઉધમ સિંહ: જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડનો બદલો લેનાર અમર ક્રાંતિવીર.
• IRF (International Ranger Federation): વૈશ્વિક વન રક્ષક સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સાહિત્યિક મૂલ્યો અને રાષ્ટ્રીય એકતા: આજના ડિજિટલ યુગમાં પણ મુનશી પ્રેમચંદના વિચારો દ્વારા સમાજમાં ગરીબો અને કિસાનોની સમસ્યાઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા લાવવી. ઉપરાંત, સરદાર ઉધમ સિંહના 'રામ મોહમ્મદ સિંહ આઝાદ' સ્વરૂપમાંથી પ્રેરણા લઈને દેશમાં ધાર્મિક સૌહાર્દ અને ભાઈચારો મજબૂત કરવો એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે પ્રેમચંદ લિખિત અમર કૃતિ 'ગોદાન' (Godaan) અથવા તેમની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ વિગતવાર વાંચવી, ભારતીય આઝાદી સંગ્રામમાં જલિયાંવાલા બાગ ઘટના અને ગદર પાર્ટીમાં ઉધમ સિંહના યોગદાન વિશે અભ્યાસ કરવો તથા જંગલો અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરતા વન રક્ષકો (Forest Rangers) પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---