તારીખ: 5 માર્ચ
આ દિવસ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઇતિહાસમાં મહાત્મા ગાંધી અને તત્કાલીન વાઇસરોય લોર્ડ ઇર્વિન વચ્ચે થયેલા ઐતિહાસિક 'ગાંધી-ઇર્વિન કરાર' (5 માર્ચ 1931), ઓડિશાના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી તથા સાહસિક પાયલોટ બિજુ પટનાયક ની જન્મજયંતિ (1916) અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને સવિનય કાનૂનભંગ ચળવળના ઇતિહાસ, ગાંધી-ઇર્વિન કરારની જોગવાઈઓ અને 5 માર્ચના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 5 માર્ચ ના રોજ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ગાંધી સ્મારક નિધિ, ઓડિશા સરકાર (પંચાયતી રાજ દિવસ તરીકે) અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• અહિંસા, વાટાઘાટો અને સત્યાગ્રહ દ્વારા અધિકારો મેળવવાની ગાંધીવાદી નીતિથી નવી પેઢીને માહિતગાર કરવી.
• પંચાયતી રાજ અને સ્થાનિક સ્વશાસનને પ્રોત્સાહન આપવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: ગાંધી-ઇર્વિન કરારે સાબિત કર્યું કે બ્રિટિશ સરકાર ભારતીય નેતાઓ સાથે સમાન સ્તરે વાટાઘાટો કરવા મજબૂર થઈ હતી.
રાજકીય અને સામાજિક મહત્વ: ઓડિશામાં 5 માર્ચને 'પંચાયતી રાજ અને લોકસેવા દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

🏛️ 'દિલ્હી પેક્ટ' (Delhi Pact)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ઓડિશામાં રાજ્ય સરકાર દ્વારા પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓના શક્તિશાળી સંચાલન માટે વિશેષ કાર્યક્રમો અને એવોર્ડ વિતરણ યોજાય છે. દેશની શાળાઓ અને કૉલેજોમાં ગાંધીજીના સત્યાગ્રહો અને ગોળમેજી પરિષદો પર વિશેષ વ્યાખ્યાનનું આયોજન થાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ગાંધી-ઇર્વિન કરાર (દિલ્હી પેક્ટ), દાંડી યાત્રા, બીજી ગોળમેજી પરિષદ (1931) અને પંચાયતી રાજ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "ગાંધી-ઇર્વિન કરારનું સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં મહત્વ" અને "પંચાયતી રાજનું સ્થાનિક સ્વશાસનમાં યોગદાન" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગ્રામસભા અને પંચાયતી રાજ જાગૃતિ રેલીઓ તથા સોશિયલ મીડિયા પર #GandhiIrwinPact, #DelhiPact, #BijuPatnaik, #PanchayatiRajDivas, #Voyager1 અને #IndianHistory હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• બિજુ પટનાયકનું વિમાની શૌર્ય: 1947 માં દિલ્હીમાં પાકિસ્તાની હુમલાખોરોથી શ્રીનગરને બચાવવા માટે બિજુ પટનાયકે પોતાની એરલાઇન્સના વિમાન દ્વારા ભારતીય સૈનિકોને પ્રથમ વાર શ્રીનગર એરપોર્ટ પર ઉતાર્યા હતા!
• જોસેફ સ્ટાલિન અવસાન (1953): 5 માર્ચ 1953 ના રોજ સોવિયેત યુનિયન (રશિયા) ના સર્વોચ્ચ નેતા અને તાનાશાહ જોસેફ સ્ટાલિન (Joseph Stalin) નું અવસાન થયું હતું.
• રાજકીય કેદીઓની મુક્તિ: ગાંધી-ઇર્વિન કરાર અંતર્ગત હિંસા આચરનારા સિવાયના તમામ રાજકીય કેદીઓને જેલમાંથી મુક્ત કરવાની બ્રિટિશ સરકારે ખાતરી આપી હતી.
• 5 માર્ચ 1966 ના રોજ મિઝોરમમાં એમએનએફ (MNF) ના વિદ્રોહ સામે ભારતીય વાયુસેનાએ હવાઈ હુમલા કર્યા હતા.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મહાત્મા ગાંધી: અહિંસક આંદોલન અને સત્યાગ્રહના પ્રણેતા.
• લોર્ડ ઇર્વિન: તત્કાલીન બ્રિટિશ વાઇસરોય.
• બિજુ પટનાયક: ઓડિશાના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને સાહસિક પાયલોટ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સંવાદ દ્વારા ઉકેલ અને પંચાયતી રાજ: કોઈ પણ મોટા રાજકીય કે સામાજિક વિવાદોનો અહિંસક વાટાઘાટો અને સંવાદ દ્વારા જ કાયમી ઉકેલ શક્ય છે. ઉપરાંત, ગ્રામીણ ભારતના વિકાસ માટે સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓને વધુ મજબૂત બનાવવી એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં 1930 થી 1935 ના ગાળાના ઐતિહાસિક બનાવો વિશે વિસ્તારથી વાંચવું, આપણી સ્થાનિક ગ્રામ પંચાયત કે નગરપાલિકાની કામગીરીમાં સક્રિય નાગરિક તરીકે ભાગ લેવો તથા નાસા અને અવકાશ સંશોધનના ઇતિહાસ વિશે જાણકારી મેળવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---