તારીખ: ૦૭ ઓક્ટોબર
આ દિવસ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં કપાસ (Cotton) ના મહત્વ, તેના ઉત્પાદકો, કાપડ ઉદ્યોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સમર્પિત છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'વિશ્વ કપાસ દિવસ', કૃષિ ક્ષેત્રે કપાસનું યોગદાન અને ૭ ઓક્ટોબરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે ૭ ઓક્ટોબર ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે WTO, FAO અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા 'વિશ્વ કપાસ દિવસ' તરીકે આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• કપાસ ઉત્પાદક ખેડૂતો, કાપડ ઉદ્યોગ અને પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સને વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક સહાય અને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવું.
• વિકાસશીલ દેશોમાં કપાસ આધારિત રોજગારી અને ગરીબી નિવારણ માટે જાગૃતિ લાવવી.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

કૃષિ અને આર્થિક મહત્વ: કપાસને 'સફેદ સોનું' (White Gold) કહેવામાં આવે છે. ભારત વિશ્વમાં કપાસના સૌથી મોટા ઉત્પાદકો અને ઉપભોક્તાઓમાંનું એક છે, જે લાખો ખેડૂતોને રોજગારી આપે છે.
વૈશ્વિક વેપાર મહત્વ: કાપડ ઉદ્યોગ (Textile Industry) એ વૈશ્વિક સ્તરે અબજો લોકોને આજીવિકા પૂરી પાડતો મોટો ઉદ્યોગ છે.

🏛️ સરકારી યોજનાઓ અને પહેલ (Government Schemes)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ભારત સરકારના કાપડ મંત્રાલય (Ministry of Textiles) અને ભારતીય કપાસ નિગમ (CCI) દ્વારા કપાસના ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન અને ટેક્સટાઇલ સેક્ટર માટે વિશેષ વેબિનાર અને સેમિનારો યોજાય છે. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, પંજાબ અને તેલંગાણા જેવા કપાસ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં ખેડૂતો માટે તાલીમ શિબિરો યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતમાં કપાસનું કૃષિ ઉત્પાદન, BT કપાસ, ટેક્સટાઇલ નીતિઓ અને વૈશ્વિક વેપાર સંગઠનો (WTO) પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં "કપાસ: ખેતરથી વસ્ત્ર સુધીની સફર" વિષય પર નિબંધ અને ચિત્રકળા સ્પર્ધા, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓમાં આધુનિક ફાર્મિંગ અને ઓર્ગેનિક કોટન પ્રોડક્શન અંગે જાગૃતિ શિબિરો તથા સોશિયલ મીડિયા પર #WorldCottonDay, #WhiteGold અને #TextileIndustry હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• કપાસનો વિવિધ ઉપયોગ: કપાસનો ઉપયોગ માત્ર કપડાં બનાવવા માટે જ નહીં, પરંતુ કાગળ, બેંકનોટ (ચલણી નોટ), રસોઈનું તેલ અને પશુઓના ખોરાક (ખળ) માં પણ થાય છે.
• મિશનરીઝ ઓફ ચેરિટી: ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૫૦ ના રોજ મધર ટેરેસા દ્વારા કોલકાતામાં 'મિશનરીઝ ઓફ ચેરિટી' (Missionaries of Charity) ની સત્તાવાર સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
• પ્રથમ વાણિજ્યિક એરલાઇન: ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૧૯ ના રોજ વિશ્વની પ્રથમ વ્યાપારી એરલાઇન 'કેએલએમ' (KLM - Royal Dutch Airlines) ની સ્થાપના નેધરલેન્ડ ખાતે થઈ હતી.
• ભારતમાં ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય કપાસના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર સ્થાન ધરાવે છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મધર ટેરેસા: માનવસેવા માટે મિશનરીઝ ઓફ ચેરિટીના સંસ્થાપક અને નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા.
• ડબ્લ્યુટીઓ (WTO) અને એફએઓ (FAO): વિશ્વ કપાસ દિવસની ઉજવણી પ્રેરિત કરનાર સર્વોચ્ચ વૈશ્વિક સંસ્થાઓ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

ટકાઉ ફેશન અને ખેડૂતોની આર્થિક સધ્ધરતા: સિન્થેટિક કપડાંના કારણે વધતા પ્રદૂષણ સામે ઓર્ગેનિક અને કુદરતી કપાસ (Organic Cotton) નો ઉપયોગ પર્યાવરણ અને સ્વાસ્થ્ય બંને માટે અત્યંત જરૂરી છે. ઉપરાંત, કપાસના યોગ્ય ટેકાના ભાવ (MSP) અને આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા ખેડૂતોની આવક વધારવી એ આજના સમયની માગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? સિન્થેટિક કે આર્ટિફિશિયલ કાપડને બદલે શુદ્ધ સુતરાઉ (Cotton) કપડાં પહેરવાને પ્રાધાન્ય આપવું, દેશના સ્થાનિક વણકરો અને કપાસ ઉત્પાદક ખેડૂતોના ઉત્પાદનો (હસ્તકલા અને હેન્ડલૂમ) ખરીદીને 'વોકલ ફોર લોકલ' ને સમર્થન આપવું તથા ફેશન વેસ્ટ અટકાવવું.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---