તારીખ: 8 માર્ચ
આ દિવસ વિશ્વભરમાં મહિલાઓની સામાજિક, આર્થિક, સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય સિદ્ધિઓની ઉજવણી કરવા તથા લિંગ સમાનતા (Gender Equality) માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા મનાવાતો 'આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ' (International Women's Day - IWD) તથા આંતરરાષ્ટ્રીય ઇતિહાસની મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને મહિલા અધિકારો, નારી સશક્તિરણ, મહિલા કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને 8 માર્ચના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 8 માર્ચ ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN Women), ભારત સરકારનું મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય તથા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• લિંગ આધારિત ભેદભાવ અને હિંસા નાબૂદ કરી મહિલાઓને શિક્ષણ, આરોગ્ય અને રોજગારીમાં સમાન તકો પૂરી પાડવી.
• સમાજ, રાજકારણ, વિજ્ઞાન અને રમતગમત ક્ષેત્રે મહિલાઓના અદભુત યોગદાનનું સન્માન કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

સામાજિક અને માનવાધિકાર મહત્વ: મહિલા સશક્તિરણ એ માત્ર નારી અધિકાર નથી, પરંતુ સક્ષમ પરિવાર અને સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર નિર્માણની પાયાની જરૂરિયાત છે.
રાષ્ટ્રીય મહત્વ: ભારતમાં મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવા 'મુદ્રા યોજના', 'બેટી બચાવો બેટી પઢાવો' અને 'મહિલા અનામત વિધેયક (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ)' જેવા કાયદા મહત્વપૂર્ણ છે.

📖 બેગમ રોકેયા અને 'સુલ્તાનાઝ ડ્રીમ' (Sultana's Dream)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ભારત સરકાર દ્વારા દેશની શ્રેષ્ઠ કામગીરી કરનાર મહિલાઓને અને સંસ્થાઓને 'નારી શક્તિ પુરસ્કાર' એનાયત કરવામાં આવે છે. શાળાઓ, કોલેજો અને સરકારી કચેરીઓમાં મહિલા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓનું સન્માન કરાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 15(3), 39(d), 106મો બંધારણીય સુધારો (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ), UN Women અને મહિલા કલ્યાણ યોજનાઓ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "મહિલા સશક્તિરણ અને આધુનિક ભારત" પર વક્તૃત્વ, ચિત્રકામ અને નિબંધ સ્પર્ધા, મહિલાઓ માટે મફત સ્વાસ્થ્ય પરીક્ષણ અને કાનૂની જાગૃતિ શિબિરો તથા સોશિયલ મીડિયા પર #IWD, #InternationalWomensDay, #NariShakti, #InvestInWomen, #UNWomen અને #WomenEmpowerment હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• સત્તાવાર પ્રતીક રંગ: આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસનું સત્તાવાર પ્રતીક રંગ 'જાંબુડી' (Purple) છે, જે ન્યાય અને ગૌરવનું પ્રતીક ગણાય છે.
• બંધારણ સભામાં મહિલાઓ: ભારતીય બંધારણની બંધારણ સભામાં 15 મહિલા સભ્યો સામેલ હતી, જેણે દેશના બંધારણ નિર્માણમાં અદ્ભુત યોગદાન આપ્યું હતું (જેમ કે સરોજિની નાયડૂ, રાજકુમારી અમૃત કૌર, હંસાબેન મહેતા).
• એર ઇન્ડિયાની પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાન: 8 માર્ચ 1948 ના રોજ એર ઇન્ડિયાએ મુંબઈથી લંડન માટે પોતાની પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાન ભરી હતી.
• 8 માર્ચ 1917 ની રશિયન મહિલાઓની હડતાલે રશિયાના ઝાર શાસકને ગાદી છોડવા મજબૂર કર્યો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ક્લેરા જેટકિન: મહિલા દિવસનો પ્રસ્તાવ મૂકનાર જર્મન ક્રાંતિકારી નેતા.
• UN Women: સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મહિલા સશક્તિરણ સંસ્થા.
• હંસાબેન મહેતા: માનવાધિકાર ઘોષણાપત્રમાં "All men are born free" ને બદલે "All human beings are born free" કરાવનાર ગુજરાતી મહિલા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

ડિજિટલ જેન્ડર ગેપ અને સમાન વેતન: ટેકનોલોજી અને એઆઈ (AI) યુગમાં મહિલાઓને ડિજિટલ શિક્ષણ અને STEM (સાયન્સ, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ, મેથ્સ) માં આગળ લાવવી અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, કાર્યસ્થળે પુરુષ અને મહિલા વચ્ચેના વેતન અંતર (Gender Pay Gap) ને નાબૂદ કરવું એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આપણા પરિવાર અને સમાજની મહિલાઓના યોગદાનની કદર કરવી અને તેમને નિર્ણય લેવામાં સમાન હક આપવો, દીકરીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ અને રમતગમતમાં આગળ વધવા પ્રોત્સાહિત કરવી તથા મહિલા સુરક્ષા સંબંધિત હેલ્પલાઇન નંબર (જેમ કે 181 - અભયમ) વિશે જાગૃતિ ફેલાવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)