તારીખ: 9 May
આ દિવસ પોતાની માતૃભૂમિની આઝાદી માટે મુઘલો સામે ક્યારેય ન ઝૂકનાર મહાન શૂરવીર મહારાણા પ્રતાપ ની જન્મજયંતિ (1540), મહાત્મા ગાંધી અને મહંમદ અલી જિન્ના બંનેના રાજકીય ગુરુ ગણાતા ઉદારવાદી નેતા ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે ની જન્મજયંતિ (1866) તથા બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં નાઝીઓ પર વિજયનો 'વિકટરી ડે' (Victory Day - 1945) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને મેવાડનો ગૌરવશાળી ઇતિહાસ, ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઉદારવાદી યુગ (Moderate Era) અને 9 May ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 9 May ના રોજ ભારત સરકારનું સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, રાજસ્થાન સરકાર, મહારાષ્ટ્ર સરકાર, રશિયા સહિતના પૂર્વ સોવિયેત દેશો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• મહારાણા પ્રતાપના દેશભક્તિ, સ્વમાન અને શૌર્યપૂર્ણ બલિદાનને નમન કરવું.
• ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેના રાજકીય આદર્શો, સેવાભાવ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે યોગદાનને સન્માનિત કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને શૌર્યપૂર્ણ મહત્વ: મહારાણા પ્રતાપે જંગલોમાં ભટકીને ઘાસની રોટલીઓ ખાવાનું પસંદ કર્યું પણ અકબરની સત્તા સ્વીકારી નહીં. તેમનો વફાદાર ઘોડો 'ચેતક' સ્વામીભક્તિનું સર્વોચ્ચ ઉદાહરણ છે.
રાજકીય અને શૈક્ષણિક મહત્વ: ગોખલેજીએ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં કાનૂની અને બંધારણીય માર્ગો (Constitutional Means) અપનાવવાની હિમાયત કરી હતી.

🚩 'સર્વન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સોસાયટી' (Servants of India Society - 1905)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: રાજસ્થાનના મેવાડ, કુંભલગઢ અને ઉદયપુર ખાતે શૌર્ય યાત્રા અને વિશિષ્ટ પૂજન કાર્યક્રમો યોજાય છે. પુણે અને મુંબઈ ખાતે 'સર્વન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સોસાયટી' દ્વારા ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે સ્મૃતિ વ્યાખ્યાન યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર મહારાણા પ્રતાપ, હલ્દીઘાટીનું યુદ્ધ 1576, ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે, સર્વન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સોસાયટી (1905), મોર્લે-મિન્ટો સુધારા (1909) અને બનારસ કોંગ્રેસ અધિવેશન (1905) પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "મહારાણા પ્રતાપનું શૌર્ય અને ચેતક" તથા "ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ ગોખલે" પર વક્તૃત્વ, નિબંધ અને ચિત્રકામ સ્પર્ધા, રાજસ્થાનમાં ચેતક સ્મારક (હલ્દીઘાટી) ખાતે પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવી તથા સોશિયલ મીડિયા પર #MaharanaPratap #GopalKrishnaGokhale #Chetak #Haldighati #ServantsOfIndiaSociety અને #VictoryDay1945 હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ: મહાત્મા ગાંધીએ તેમની આત્મકથામાં ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેને પોતાના 'રાજકીય ગુરુ' તરીકે સ્થાન આપ્યું હતું અને તેમના પર 'ગોખલે - મારા રાજકીય ગુરુ' પુસ્તક પણ લખ્યું હતું.
• કોમી એકતાનું પ્રતીક: 1576 ના 'હલ્દીઘાટીના યુદ્ધ' માં મહારાણા પ્રતાપના મુખ્ય સેનાપતિ એક મુસ્લિમ સરદાર હકીમ ખાન સૂર હતા, જે કોમી સમરસતાનું ઉત્કૃષ્ટ પ્રતીક છે.
• બનારસ કોંગ્રેસ અધિવેશન (1905): ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે 1905 ના બનારસ ખાતે યોજાયેલા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વાર્ષિક અધિવેશનના અધ્યક્ષ હતા.
• 9 May 1960 ના રોજ અમેરિકાનું FDA (Food and Drug Administration) વિશ્વમાં સર્વપ્રથમ વાર ગર્ભનિરોધક ગોળી (Birth Control Pill) ને માન્યતા આપનારું એજન્સી બન્યું હતું.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• મહારાણા પ્રતાપ: મેવાડના અપ્રતિમ શૂરવીર રાજપૂત શાસક.
• ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે: મહાન સ્વતંત્રતા સેનાની અને ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ.
• હકીમ ખાન સૂર અને રાણા પૂંજા ભીલ: મહારાણા પ્રતાપના વફાદાર સેનાપતિઓ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સ્વાભિમાન અને મૂલ્યનિષ્ઠ રાજનીતિ: ગમે તેટલી વિકટ પરિસ્થિતિમાં પણ પોતાના સિદ્ધાંતો અને દેશના હિતો સાથે કોઈ સમાધાન ન કરવું. ઉપરાંત, ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેના રાજકારણના અધ્યાત્મિકીકરણ (Spiritualization of Politics) ના વિચારને વર્તમાન શાસનમાં અપનાવવો એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે મહારાણા પ્રતાપની શૌર્યગાથા અને હલ્દીઘાટી યુદ્ધનો સાચો ઇતિહાસ વાંચવો, દેશસેવા માટે પોતાના સમયનો અમુક ભાગ સામાજિક કે શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં આપવો તથા ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેના જીવનચરિત્ર અને ભારતીય કોંગ્રેસના ઉદારવાદી યુગ વિશે વિગતવાર અભ્યાસ કરવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---