તારીખ: 10 June
આ દિવસ પૃથ્વીના પેટાળમાં ઘટતા જળસ્તર પ્રત્યે જાગૃતિ લાવતો 'વિશ્વ ભૂગર્ભજળ દિવસ' (World Groundwater Day), અંધત્વ નિવારણ અને મરણોત્તર નેત્રદાન માટે પ્રેરણા આપતો 'દૃષ્ટિદાન દિવસ' (Eye Donation Day) તથા વિશ્વ ઇતિહાસના મહાન વિજેતા સિકંદર (Alexander the Great) ના અવસાન (323 BC) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભૂગર્ભજળનું મહત્વ, વોટર રીચાર્જિંગ, નેત્રદાનની પ્રક્રિયા, પ્રાચીન વિશ્વ ઇતિહાસ અને 10 June ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 10 June ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN-Water), કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રાલય, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય તથા આઇ બેંકો (Eye Banks) દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• બોરવેલ અને કૂવાઓ દ્વારા થતા જળસ્તરના ઘટાડાને અટકાવી વોટર શેડ મેનેજમેન્ટ અને બોરવેલ રીચાર્જિંગ અપનાવવું.
• મૃત્યુ બાદ નેત્રદાન (Cornea Donation) માટે લોકોને સંકલ્પ પત્ર (Pledge Form) ભરવા પ્રોત્સાહિત કરવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

પર્યાવરણીય અને કૃષિ મહત્વ: ભૂગર્ભજળ એ વિશ્વભરમાં પીવાના પાણીનો આશરે 50% અને સિંચાઈ માટે 40% હિસ્સો પૂરો પાડે છે. ભારતમાં 'અટલ ભૂજલ યોજના' આ ક્ષેત્રે મહત્વની કામગીરી કરી રહી છે.
સામાજિક અને સ્વાસ્થ્ય મહત્વ: માનવ શરીરના તમામ અંગોમાં આંખ એ અત્યંત સંવેદનશીલ અંગ છે. મૃત્યુના 4 થી 6 કલાકની અંદર દાન કરવામાં આવેલી આંખોથી બે અંધ વ્યક્તિઓનું જીવન રોશન થઈ શકે છે.

🏞️ 'અટલ ભૂજલ યોજના' (Atal Bhujal Yojana)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રાલય દ્વારા 'કેચ ધ રેઇન' (Catch the Rain) અભિયાન અને જળ સંચય કરનાર ગ્રામ પંચાયતોનું સન્માન કરાય છે. રેડ ક્રોસ સોસાયટી અને હોસ્પિટલો દ્વારા નેત્રદાન જાગૃતિ કેમ્પ અને સંકલ્પ અભિયાન યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર અટલ ભૂજલ યોજના, સેન્ટ્રલ ગ્રાઉન્ડ વોટર ઓથોરિટી (CGWA), સિકંદરનું ભારત આક્રમણ (326 BC - હાઇડાસપીસનું યુદ્ધ) અને નેશનલ પ્રોગ્રામ ફોર કન્ટ્રોલ ઓફ બ્લાઇન્ડનેસ (NPCB) પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: ઘરોમાં અને ખેતરોમાં વરસાદી પાણીના સંગ્રહ માટે સોકપીટ (શોષ ખાડા) અને રેઇન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ સિસ્ટમ બનાવવી, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "જળ એ જ જીવન" અને "મરણોત્તર નેત્રદાનનું મહત્વ" પર વક્તૃત્વ અને પોસ્ટર સ્પર્ધા યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #WorldGroundwaterDay #SaveGroundwater #EyeDonationDay #GiftOfSight #AtalBhujalYojana અને #CatchTheRain હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• કોર્નિયા ટ્રાન્સપ્લાન્ટ: નેત્રદાન કરતી વખતે આખી આંખ કાઢવામાં આવતી નથી, પરંતુ આંખનો માત્ર પારદર્શક આગળનો ભાગ 'કોર્નિયા' (Cornea) જ લેવામાં આવે છે.
• હાઇડાસપીસનું યુદ્ધ (326 BC): પ્રાચીન ભારતમાં સિકંદર અને પોરસ વચ્ચેનું ઐતિહાસિક યુદ્ધ (326 BC) ઝેલમ નદી (હાઇડાસપીસ - Hydaspes) ના કિનારે લડાયું હતું.
• ઓક્સફર્ડ-કેમ્બ્રિજ બોટ રેસ (1829): 10 June 1829 ના રોજ બ્રિટનમાં પ્રખ્યાત ઓક્સફર્ડ અને કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે પ્રથમ વાર 'ધ બોટ રેસ' (The Boat Race) યોજાઈ હતી.
• 10 June 1940 ના રોજ બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ઇટાલીએ ફ્રાન્સ અને બ્રિટન સામે સત્તાવાર યુદ્ધની જાહેરાત કરી હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• સિકંદર (Alexander): મેસેડોનિયાનો પ્રાચીન મહાન શાસક.
• CGWA (Central Ground Water Authority): ભારત સરકારનું જળ નિયામક મંડળ.
• Eye Bank Association of India (EBAI): નેત્રદાન ક્ષેત્રે કામ કરતી સર્વોચ્ચ સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

જળસંકટ, ડાર્ક ઝોન અને નેત્રદાન જાગૃતિ: દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભજળ ખૂબ ઊંડે જતું રહ્યું છે (ડાર્ક ઝોન), જેને પૂર્વવત કરવા વૃક્ષારોપણ અને જળ સંચય અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, નેત્રદાન વિશે સમાજમાં ફેલાયેલી ગેરસમજો દૂર કરીને વધુને વધુ લોકોને નેત્રદાન પત્રક ભરવા પ્રેરિત કરવા એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે નજીકની આઇ બેંક કે હોસ્પિટલમાં જઈને 'મરણોત્તર નેત્રદાન' માટેનું સંકલ્પ પત્રક ભરવું, નળનો બગાડ અટકાવવો અને ચોમાસામાં ઘરના છતનું પાણી જમીનમાં ઉતારવાનો પ્રયાસ કરવો તથા સિકંદરના ભારત આક્રમણ અને મૌર્ય સામ્રાજ્યના ઉદયના ઇતિહાસ વિશે વાંચવું.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---