તારીખ: 14 ડિસેમ્બર
આ દિવસ ભારતમાં ઊર્જા બચત અને ગ્રીન એનર્જી પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવા માટે 'રાષ્ટ્રીય ઊર્જા સંરક્ષણ દિવસ', માનવ ઇતિહાસમાં પ્રથમ વાર દક્ષિણ ધ્રુવ (South Pole) પર પહોંચવાની ઐતિહાસિક ઘટના અને ભારતીય સિનેમાના 'શોમેન' રાજ કપૂરની જન્મજયંતિ તરીકે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'રાષ્ટ્રીય ઊર્જા સંરક્ષણ દિવસ', બ્યુરો ઓફ એનર્જી એફિશિયન્સી (BEE), સાઉથ પોલ મિશન અને 14 ડિસેમ્બરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 14 ડિસેમ્બર ના રોજ ભારતભરમાં કેન્દ્રીય વિજળી મંત્રાલય, BEE, પર્યાવરણ સંસ્થાઓ અને સિનેમા જગત દ્વારા આ તારીખ ગૌરવપૂર્વક મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• વીજળી અને બળતણનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરી ઊર્જાની બચત કરવી અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ અટકાવવું.
• પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (Solar, Wind, Hydro Energy) ના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપી પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

પર્યાવરણીય અને આર્થિક મહત્વ: "ઉર્જાની બચત એ જ ઊર્જાનું ઉત્પાદન છે." વીજળી બચાવવાથી દેશના કોલસા અને કુદરતી સંસાધનોની બચત થાય છે.
વૈશ્વિક અને શોધોનું મહત્વ: 1911 નો સાઉથ પોલ વિજય એ માનવ સાહસ અને ભૌગોલિક સંશોધનનો સુવર્ણ અધ્યાય છે.

⚖️ ભારતીય કાનૂની માળખું (Energy Conservation Act 2001)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ભારત સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્રોને ઊર્જા બચતમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન માટે 'રાષ્ટ્રીય ઊર્જા સંરક્ષણ પુરસ્કાર' (National Energy Conservation Awards) એનાયત કરે છે. શાળાઓમાં ચિત્રકળા અને પોસ્ટર સ્પર્ધાઓ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં ઊર્જા બચતના સંસ્કાર સિંચન કરાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર એનર્જી કન્સર્વેશન એક્ટ 2001, BEE ના સ્ટાર રેટિંગ્સ (Star Labeling), રીન્યુએબલ એનર્જી અને વિશ્વ ભૂગોળ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં "વીજળી બચાવો - ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બનાવો" અને "રાજ કપૂર અને ભારતીય સિનેમા" પર નિબંધ અને વક્તૃત્વ સ્પર્ધા, બિનજરૂરી લાઈટો, ફેન કે ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો બંધ રાખી 'લાઈટ ઓફ' અભિયાન તથા સોશિયલ મીડિયા પર #NationalEnergyConservationDay, #SaveEnergy, #RoaldAmundsen, #RajKapoor, #BEEIndia અને #StarRating હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• સ્ટાર રેટિંગ લેબલ: તમારા ઘરમાં વપરાતા ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો પર રહેલા 'Star Label' (1 to 5 Star) એ BEE દ્વારા આપવામાં આવે છે, જે ઉપકરણ કેટલી વીજળી બચાવે છે તે દર્શાવે છે.
• દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર: રાજ કપૂરને 1987 માં ભારતીય સિનેમાનો સર્વોચ્ચ 'દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર' એનાયત થયો હતો.
• ઓસ્ટ્રિયામાં મહિલા મતાધિકાર: 14 ડિસેમ્બર 1918 ના રોજ ઓસ્ટ્રિયામાં મહિલાઓને પ્રથમ વાર મતાધિકાર (Right to Vote) મળ્યો હતો.
• 14 ડિસેમ્બર 1503 ના રોજ પ્રખ્યાત ફ્રેન્ચ ભવિષ્યવેત્તા નોસ્ત્રાડેમસ (Nostradamus) નો જન્મ થયો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• રોઆલ્ડ એમુંડસેન: દક્ષિણ ધ્રુવ પર પહોંચનાર પ્રથમ માનવ.
• રાજ કપૂર: ભારતીય સિનેમાના ગ્રેટ શોમેન.
• બીઈઈ (BEE): બ્યુરો ઓફ એનર્જી એફિશિયન્સી, ભારત.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને સોલર/EV ઉર્જા: થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી નિકળતા કાર્બનને ઘટાડવા માટે દરેક નાગરિકે ઘર અને ઓફિસમાં વીજળી બચાવવી અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, પરંપરાગત બળતણની જગ્યાએ પુનઃપ્રાપ્ય સોલર એનર્જી અને ઈલેક્ટ્રિક વાહનોનો પ્રયોગ વધારવો જરૂરી છે.
આપણે શું કરી શકીએ? ઘરમાં એલઈડી (LED) બલ્બ અને 5-સ્ટાર રેટિંગ વાળા સાધનોનો જ ઉપયોગ કરવો, વાહનોનો ઓછો ઉપયોગ કરી કાર્પૂલ કે સાયકલનો પ્રયોગ કરવો તથા રોઆલ્ડ એમુંડસેનની દક્ષિણ ધ્રુવની સાહસિક યાત્રા વિશે પુસ્તકો વાંચવા.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---