તારીખ: 16 ફેબ્રુઆરી
આ દિવસ ભારતીય ચલચિત્ર જગત (Indian Cinema) ના જનક દાદાસાહેબ ફાળકે ની પુણ્યતિથિ, વૈશ્વિક આબોહવા પરિવર્તન સામે સૌથી મોટો આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર 'ક્યોટો પ્રોટોકોલ' (Kyoto Protocol - 2005) અમલમાં આવવાની ઘટના તથા વિશ્વ રાજનીતિના ઇતિહાસ માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભારતીય સિનેમાનો ઇતિહાસ, ક્યોટો પ્રોટોકોલ અને પર્યાવરણ સુરક્ષા તથા 16 ફેબ્રુઆરીના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 16 ફેબ્રુઆરી ના રોજ ભારત સરકારનું માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય, પર્યાવરણ મંત્રાલય, ફિલ્મ સોસાયટીઓ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UNFCCC) દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• ભારતીય સિનેમા ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન આપનાર કલાકારો અને દાદાસાહેબ ફાળકેના વારસાનું સન્માન કરવું.
• ક્લાઇમેટ ચેન્જ સામે ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઘટાડવા દેશોને જવાબદાર બનાવવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

સાંસ્કૃતિક અને કલાત્મક મહત્વ: દાદાસાહેબ ફાળકેએ ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગનો પાયો નાખ્યો, જે આજે વિશ્વનો સૌથી મોટો ફિલ્મ નિર્માણ ક્ષેત્ર છે.
પર્યાવરણીય મહત્વ: ક્યોટો પ્રોટોકોલે આબોહવા પરિવર્તન સામે કાનૂની રીતે બંધનકર્તા વૈશ્વિક લક્ષ્યો નક્કી કર્યા હતા.

🏆 'દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર' (1969)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: નેશનલ ફિલ્મ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (NFDC) અને ફિલ્મ સંસ્થાઓમાં દાદાસાહેબ ફાળકેને શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો યોજાય છે. પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય દ્વારા ગ્લોબલ વોર્મિંગ જાગૃતિ સેમિનાર થાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડ, 'રાજા હરિશ્ચંદ્ર' (1913), UNFCCC, ક્યોટો પ્રોટોકોલ (1997/2005), પેરિસ એગ્રીમેન્ટ અને ક્યુબન રિવોલ્યુશન પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં "ભારતીય ફિલ્મોની વિકાસયાત્રા" અને "ગ્લોબલ વોર્મિંગ અટકાવવાના ઉપાયો" પર નિબંધ, શોર્ટ ફિલ્મ પ્રદર્શન અને વક્તૃત્વ સ્પર્ધા, પર્યાવરણ જાગૃતિ માટે વૃક્ષારોપણ અને પ્લાસ્ટિક મુક્ત અભિયાન તથા સોશિયલ મીડિયા પર #DadasahebPhalke, #IndianCinema, #KyotoProtocol, #UNFCCC, #FidelCastro અને #ClimateAction હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• પ્રથમ મૌન ફિલ્મની ખાસિયત: દાદાસાહેબ ફાળકેએ 1913 માં બનાવેલી 'રાજા હરિશ્ચંદ્ર' ફિલ્મમાં મહિલાઓ અભિનય ન કરતી હોવાથી સ્ત્રીનું પાત્ર પણ એક પુરુષ (અન્ના સાળુંકે) એ ભજવ્યું હતું!
• નાઇલોન પેટેન્ટ (1937): 16 ફેબ્રુઆરી 1937 ના રોજ પ્રખ્યાત રસાયણશાસ્ત્રી વોલેસ કારોથર્સે 'નાઇલોન' (Nylon) ની પેટેન્ટ મેળવી હતી.
• 911 ઇમરજન્સી સિસ્ટમ (1968): 16 ફેબ્રુઆરી 1968 ના રોજ અમેરિકાના એલાબામા ખાતે પ્રથમ 911 ઇમરજન્સી ટેલિફોન સિસ્ટમ સેવાનો પ્રારંભ થયો હતો.
• ક્યોટો પ્રોટોકોલ ઈરાદાપૂર્વક 1997 માં જાપાનના ક્યોટો શહેરમાં સ્વીકારાયો હતો પરંતુ તમામ દેશોની મંજૂરી બાદ 2005 માં અમલમાં આવ્યો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• દાદાસાહેબ ફાળકે: ભારતીય સિનેમાના પિતા.
• ફિડલ કાસ્ટ્રો: ક્યુબાના ક્રાંતિકારી નેતા.
• UNFCCC: આબોહવા પરિવર્તન અંગેનું સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું સર્વોચ્ચ માળખું.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

ભારતીય સિનેમાનું વૈશ્વિક પ્રદાન અને નેટ ઝીરો: ઓસ્કાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ભારતીય ચલચિત્રોનો ડંકો વાગી રહ્યો છે. પર્યાવરણ ક્ષેત્રે ક્યોટો પ્રોટોકોલથી આગળ વધીને ભારત 2070 સુધીમાં નેટ ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્ય તરફ ઝડપથી વધી રહ્યું છે, જે ખૂબ જ પ્રશંસનીય છે.
આપણે શું કરી શકીએ? ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસ અને શાસ્ત્રીય કલાઓ વિશે વાંચવું, ઊર્જાની બચત કરી કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ (Carbon Footprint) ઘટાડવામાં સહયોગ આપવો તથા ભારતીય કલા અને સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપવું.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---