તારીખ: 17 ફેબ્રુઆરી
આ દિવસ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા પ્રવાસન ક્ષેત્રને આપદાઓ અને આર્થિક સંકટો સામે સક્ષમ બનાવવા મનાવાતો 'વૈશ્વિક પ્રવાસન સ્થિતિસ્થાપકતા દિવસ' (Global Tourism Resilience Day), યુરોપિયન દેશ કોસોવો (Kosovo) ની સ્વતંત્રતાની જાહેરાત તથા વૈશ્વિક અને ભારતીય ઇતિહાસની વિવિધ ઘટનાઓ માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને વૈશ્વિક પ્રવાસન ઉદ્યોગ, આપદા પ્રબંધન, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ અને 17 ફેબ્રુઆરીના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 17 ફેબ્રુઆરી ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પ્રવાસન સંસ્થા (UN Tourism / UNWTO), ભારત સરકારનું પ્રવાસન મંત્રાલય અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• આપદાઓ, રોગચાળા કે કુદરતી હોનારતો પછી પ્રવાસન ઉદ્યોગને ઝડપથી પુનર્જીવિત કરવાની ક્ષમતા (Resilience) કેળવવી.
• ટકાઉ પ્રવાસન (Sustainable Tourism) અને સ્થાનિક રોજગારીને પ્રોત્સાહન આપવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

આર્થિક અને વૈશ્વિક મહત્વ: વિશ્વના ઘણા દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પ્રવાસન પર આધારિત છે. આ દિવસ પ્રવાસન ક્ષેત્રે રોકાણ અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા પ્રેરણા આપે છે.
વૈજ્ઞાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ: મેન્ડેલીવનું પિરિયોડિક ટેબલ રસાયણશાસ્ત્રનો પાયો છે.

🏛️ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પ્રવાસન સંસ્થા (UN Tourism)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ભારત સરકારના પ્રવાસન મંત્રાલય દ્વારા 'ઇનક્રેડિબલ ઇન્ડિયા' (અતુલ્ય ભારત) અંતર્ગત ઇકો-ટુરિઝમ અને રેઝિલિઅન્ટ ટુરિઝમ સેમિનાર યોજાય છે. દેશના પ્રવાસન સ્થળો (જેમ કે તાજમહેલ, ગોવા, કેરળ, કચ્છનો રણ ઉત્સવ) પર પ્રવાસીઓની સુરક્ષા અંગે જાગૃતિ અભિયાન ચાલે છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર UNWTO, દિમિત્રી મેન્ડેલીવ અને આવર્ત કોષ્ટક (Periodic Table), કોસોવોની ભૂગોળ અને સ્થાનિક પ્રવાસન નીતિઓ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કોલેજોમાં "પ્રવાસનનું ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં યોગદાન" અને "આવર્ત કોષ્ટકનો વિજ્ઞાનમાં ઇતિહાસ" પર વક્તૃત્વ અને ક્વિઝ સ્પર્ધા, ટુરિઝમ ગાઇડ્સ અને સ્થાનિક વેપારીઓ માટે સુરક્ષા અને સેવા ગુણવત્તા તાલીમ તથા સોશિયલ મીડિયા પર #GlobalTourismResilienceDay, #UNWTO, #IncredibleIndia, #DmitriMendeleev, #PeriodicTable અને #KosovoIndependence હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• સ્વેઝ કેનાલમાં પ્રથમ જહાજ (1867): 17 ફેબ્રુઆરી 1867 ના રોજ ઇજિપ્તની પ્રખ્યાત 'સ્વેઝ કેનાલ' (Suez Canal) માંથી પ્રથમ જહાજ સફળતાપૂર્વક પસાર થયું હતું.
• અવકાશ ક્ષુદ્રગ્રહ મિશન (1996): 17 ફેબ્રુઆરી 1996 ના રોજ નાસાએ અવકાશમાં ક્ષુદ્રગ્રહ (Asteroid) નો અભ્યાસ કરવા માટે 'NEAR Shoemaker' સ્પેસક્રાફ્ટ લોન્ચ કર્યું હતું.
• મેન્ડેલીવની ભવિષ્યવાણી: મેન્ડેલીવે જ્યારે આવર્ત કોષ્ટક બનાવ્યું ત્યારે તેમણે શોધાયેલા ન હોય તેવા તત્વો માટે પણ જગ્યા ખાલી રાખી હતી, જે પાછળથી સાચી સાબિત થઈ!
• પ્રવાસન ક્ષેત્ર વિશ્વમાં દર 10 માંથી 1 વ્યક્તિને રોજગારી પૂરી પાડે છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• દિમિત્રી મેન્ડેલીવ: આવર્ત કોષ્ટક (Periodic Table) ના પ્રખ્યાત જનક.
• યુએન ટુરિઝમ (UN Tourism): પ્રવાસન ક્ષેત્રની સર્વોચ્ચ વૈશ્વિક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા.
• કેન્દ્રીય પ્રવાસન મંત્રાલય: ભારત સરકારનું પ્રવાસન વિભાગ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

હવામાન પરિવર્તન અને ડિજિટલ ટુરિઝમ: વાવાઝોડાં, પૂર કે ભૂસ્ખલન જેવી ઘટનાઓ સામે હિલ સ્ટેશનો અને દરિયાકાંઠાના પ્રવાસન સ્થળોનું રક્ષણ કરવું અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, પ્રોત્સાહન માટે એઆઈ અને ડિજિટલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવો એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? પ્રવાસ કરતી વખતે સ્થાનિક સંસ્કૃતિ અને પર્યાવરણનું સન્માન કરવું તથા કચરો ન ફેંકવો (Responsible Tourism), રસાયણ વિજ્ઞાનમાં દિમિત્રી મેન્ડેલીવના આવર્ત કોષ્ટકની હિસ્ટ્રી વાંચવી તથા ભારતના ઐતિહાસિક અને કુદરતી પ્રવાસન સ્થળોની મુલાકાત લેવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---