તારીખ: 16 ઓક્ટોબર
આ દિવસ વૈશ્વિક સ્તરે ભૂખમરા અને કુપોષણ સામે લડાઈ લડી દરેક નાગરિક સુધી પૌષ્ટિક અન્ન પહોંચાડવાનો તેમજ ભારત વિરોધી બ્રિટિશ નીતિઓ સામે રાષ્ટ્રીય એકતા દર્શાવતો ઐતિહાસિક દિવસ છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'વિશ્વ ખોરાક દિવસ', બંગાળના ભાગલા (1905) નો ઇતિહાસ અને 16 ઓક્ટોબરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 16 ઓક્ટોબર ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે યુએન અને FAO દ્વારા 'વિશ્વ ખોરાક દિવસ' તરીકે આ તારીખ અત્યંત ગંભીરતાથી મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• વિશ્વમાંથી ભૂખમરો (Zero Hunger) અને કુપોષણ નાબૂદ કરવું તેમજ ટકાઉ કૃષિ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવું.
• ખોરાકનો બગાડ અટકાવવો અને ગરીબ નાગરિકો માટે અન્ન સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

માનવતાવાદી અને કૃષિ મહત્વ: પૃથ્વી પર કરોડો લોકો આજે પણ ભૂખ્યા ઊંઘે છે; તેથી ખોરાકની યોગ્ય વહેંચણી અને ઉત્પાદન વધારવું એ માનવજાત માટે મોટો પડકાર છે.
ઐતિહાસિક મહત્વ (ભારત સંદર્ભે): 1905 નો બંગભંગ દિવસ એ ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં 'સ્વદેશી આંદોલન' અને રાષ્ટ્રીય ચેતનાનો મોટો વળાંક હતો.

🏛️ સરકારી અને સંસ્થાકીય જોગવાઈઓ (Institutional Provisions)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: ભારત સરકારના કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય તેમજ FSSAI દ્વારા અન્ન સુરક્ષા અને પોષણ જાગૃતિ માટે વિશેષ કાર્યક્રમો યોજાય છે. ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદો માટે અન્નદાન અને પોષક આહાર વિતરણ શિબિરોનું આયોજન થાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું FAO, નેશનલ ફૂડ સિક્યુરિટી એક્ટ (NFSA 2013), બંગભંગ આંદોલન (1905) અને સ્વદેશી ચળવળ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "અન્નનો બગાડ અટકાવો" અને "પોષણયુક્ત આહાર" પર ચિત્રકળા, નિબંધ અને વક્તૃત્વ સ્પર્ધા, હોટેલ્સ અને મેરેજ હોલમાં વધેલા ખોરાકને જરૂરિયાતમંદો સુધી પહોંચાડવા ફૂડ બેંક (Food Banks) નો સંપર્ક તથા સોશિયલ મીડિયા પર #WorldFoodDay, #ZeroHunger, #FAO, #BangBhang1905 અને #SaveFood હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• FAO વડુ મથક: FAO નું વડુ મથક રોમ (ઇટાલી) ખાતે આવેલું છે.
• ડૉ. હરગોવિંદ ખુરાના નોબેલ પુરસ્કાર: 16 ઓક્ટોબર 1968 ના રોજ ભારતીય મૂળના વિજ્ઞાની ડૉ. હરગોવિંદ ખુરાનાને ચિકિત્સા (Medicine) ક્ષેત્રે જિનેટિક કોડની શોધ માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવાની જાહેરાત થઈ હતી.
• બાંગ્લાદેશનું રાષ્ટ્રગીત: બંગાળના ભાગલાના વિરોધમાં રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે 'અમાર સોનાર બાંગ્લા' ગીત લખ્યું હતું, જે આજે બાંગ્લાદેશનું રાષ્ટ્રગીત છે.
• 16 ઓક્ટોબર 1948 ના રોજ હેમા માલિની (પ્રખ્યાત અભિનેત્રી અને સાંસદ) નો જન્મ થયો હતો.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• એફએઓ (FAO): ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન.
• રવીન્દ્રનાથ ટાગોર: બંગભંગ આંદોલનમાં એકતાનો સંદેશ આપનાર નોબેલ વિજેતા કવિ.
• ડૉ. હરગોવિંદ ખુરાના: ભારતીય મૂળના નોબેલ વિજેતા જીવવિજ્ઞાની.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

અન્નનો બગાડ અને જૈવિક ખેતી: વ્રત, લગ્નપ્રસંગો કે ઘરમાં ખોરાકનો બગાડ અટકાવીને તેને બચાવવો એ આજના યુગની નૈતિક ફરજ છે. ઉપરાંત, રસાયણો વગરનું શુદ્ધ અન્ન પકવવું અને પર્યાવરણ સાચવવું એ ભવિષ્ય માટે અત્યંત જરૂરી છે.
આપણે શું કરી શકીએ? થાળીમાં એટલું જ અન્ન લેવું જેટલી ભૂખ હોય, ખોરાકનો સહેજ પણ બગાડ ન કરવો, વધેલું શુદ્ધ અન્ન ફેંકી દેવાને બદલે ગરીબ કે ભૂખ્યા વ્યક્તિ સુધી પહોંચાડવું તથા આપણા ખોરાકમાં પૌષ્ટિક અને સ્થાનિક ધાન્ય (જેમ કે બાજરી, જુવાર - મિલેટ્સ) નો ઉપયોગ વધારવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)