તારીખ: 21 July
આ દિવસ ભારતીય ઇતિહાસમાં દેશના સર્વપ્રથમ મહિલા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શ્રીમતી પ્રતિભા પાટીલની ચૂંટણી વિજય (2007), નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ દ્વારા ચાંદ પર પગ મૂકીને 'One small step' પૂર્ણ કરવાનો દિવસ (1969) તથા ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ તેમજ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રના ઐતિહાસિક બનાવો માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભારતીય રાષ્ટ્રપતિ પ્રણાલી, મહિલા સશક્તિકરણ, અવકાશ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસ અને 21 July ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 21 July ના રોજ રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારત સરકાર, કેન્દ્રીય મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય, NASA તથા બેલ્જિયમ સરકાર દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• ભારતીય લોકશાહી અને બંધારણીય હોદ્દાઓ પર મહિલા પ્રતિનિધિત્વ તથા નારી સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન આપવું.
• માનવજાતના અદભુત અવકાશી સાહસો અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રની સિદ્ધિઓની સ્મૃતિ તાજી કરવી.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને બંધારણીય મહત્વ: શ્રીમતી પ્રતિભા પાટીલની પસંદગીએ ભારતીય રાજનીતિમાં મહિલાઓના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વ અને બંધારણીય ગૌરવનું નવું પ્રકરણ શરૂ કર્યું હતું.
વૈશ્વિક અને વૈજ્ઞાનિક મહત્વ: ચંદ્ર પર માનવીનું સફળતાપૂર્વક ચાલવું એ વિજ્ઞાન અને એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રે નવી શિખરો સર કરવાનું પ્રતીક છે.

🏛️ 'ભારતના રાષ્ટ્રપતિ' પદ અંગે બંધારણીય જોગવાઈઓ

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને લોકશાહી મંચો પર ભારતીય બંધારણ અને રાષ્ટ્રપતિ પદના ઇતિહાસ પર ચર્ચાસત્રો યોજાય છે. અવકાશ વિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્લેનેટોરિયમ્સ ખાતે વિશેષ કાર્યક્રમો યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર Pratibha Patil (First Woman President 2007), Indian Presidential Elections (Article 54 & 55), Apollo 11 Moon Walking, Belgium National Day અને Champaran Satyagraha History પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: દેશની મહિલા નેતાઓની સફળતાગાથા અને ભારતીય બંધારણના વિશેષ અધિકારો વિશે વાંચવું, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "ભારતીય લોકશાહીમાં મહિલાઓની ભૂમિકા" અને "અવકાશ સંશોધનનો ઇતિહાસ" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #PratibhaPatil #FirstWomanPresident #Apollo11 #MoonWalk1969 #BelgiumNationalDay અને #IndianConstitution હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ તિરંગો (1947): 21 July 1947 ના રોજ ભારતીય બંધારણ સભાની સમિતિએ દેશના રાષ્ટ્રીય ધ્વજ 'તિરંગા' નું આખરી સ્વરૂપ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને આખરી ઓપ આપ્યો હતો (જે બીજા દિવસે 22 જુલાઈએ સત્તાવાર અપનાવાયો હતો).
• ટ્રાન્સ-સિબેરિયન રેલ્વે (1904): 21 July 1904 ના રોજ રશિયામાં વિશ્વની સૌથી લાંબી રેલ્વે લાઇન 'ટ્રાન્સ-સિબેરિયન રેલ્વે' (Trans-Siberian Railway) નું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયું હતું.
• ચંદ્ર પર વીતાવેલો સમય: 1969 ના મૂન મિશનમાં નીલ આર્મસ્ટ્રોંગે ચંદ્રની સપાટી પર કુલ 2 કલાક અને 31 મિનિટ જેટલો સમય વિતાવ્યો હતો.
• 21 July 1988 ના રોજ પ્રખ્યાત ભારતીય કવિ, સાહિત્યકાર અને નવલકથાકાર શ્રીરામ શર્મા આચાર્ય નું સાહિત્યિક યોગદાન સ્મરણ કરાય છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• શ્રીમતી પ્રતિભા પાટીલ: ભારત દેશના સર્વપ્રથમ મહિલા રાષ્ટ્રપતિ.
• નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ અને બઝ ઓલ્ડ્રિન: ચંદ્ર પર ચાલનાર વિશ્વના પ્રથમ માનવીઓ.
• ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) / NASA: બંધારણીય અને વૈશ્વિક અવકાશ સંસ્થાઓ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

રાજકારણમાં મહિલા ભાગીદારી અને સ્પેસ સાયન્સ: 106મા બંધારણીય સુધારા (Nari Shakti Vandan Adhiniyam) ના યુગમાં મહિલાઓને સંસદ અને વિધાનસભાઓમાં સમાન તકો આપવી. ઉપરાંત, ભારત સરકારના ઇસરો (ISRO) મિશન્સ દ્વારા દેશના યુવાનોને એરોસ્પેસ ક્ષેત્રે આગળ ધપાવવા એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે ભારતના રાષ્ટ્રપતિઓની ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને બંધારણીય સત્તાઓ વિશે વિગતવાર વાંચવું, નાસા અને ઇસરોના અવકાશ અભિયાનોના ઇતિહાસ વિશે અભ્યાસ કરવો તથા દેશની મહિલા સાહસિકો અને વિવિધ ક્ષેત્રે નામના મેળવનાર નારી રત્નો વિશે માહિતી મેળવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---