તારીખ: 23 July.
આ દિવસ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના બે મહાન શિખરો - અમર ક્રાંતિવીર ચંદ્રશેખર આઝાદની જન્મજયંતિ (1906) અને 'અશાંતિના જનક' ગણાતા લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર તિલકની જન્મજયંતિ (1856) તથા દેશમાં પ્રથમ રેડિયો પ્રસારણની યાદમાં મનાવાતો 'રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ દિવસ' (National Broadcasting Day - 1927) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ભારતીય સશસ્ત્ર ક્રાંતિ, હિન્દુસ્તાન સોશિયલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન (HSRA), હોમરૂલ લીગ આંદોલન, ભારતીય પ્રસારણ ઇતિહાસ અને 23 July ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 23 July ના રોજ રાષ્ટ્રીય સ્તરે કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય, પ્રસાર ભારતી (All India Radio), કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રાલય તથા મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• માતૃભૂમિ માટે બલિદાન આપનાર ક્રાંતિકારીઓ અને રાષ્ટ્રીય નેતાઓના વિચારો અને ત્યાગભાવનાને યુવા પેઢી સુધી પહોંચાડવી.
• ભારતમાં માહિતી, શિક્ષણ અને મનોરંજન પૂરું પાડતા રેડિયો અને માસ મીડિયાના મહત્વને બિરદાવવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ક્રાંતિકારી મહત્વ: ચંદ્રશેખર આઝાદે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે "હું ક્યારેય જીવતેજીવ અંગ્રેજોના હાથે પકડાઈશ નહીં" અને તેને આજીવન નિભાવી હતી. જ્યારે તિલક મહારાજે ગણેશોત્સવ અને શિવાજી મહોત્સવ દ્વારા દેશમાં રાષ્ટ્રીય ચેતના જગાડી હતી.
માહિતી અને પ્રસારણ મહત્વ: રેડિયો પ્રસારણે ભારત આઝાદી આંદોલનથી લઈને આજના યુગ સુધી દેશના છેવાડાના વિસ્તારો સુધી માહિતી પહોંચાડવામાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવી છે.

📰 'લોકમાન્ય તિલક' અને સમાચાર પત્રો

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: પ્રસાર ભારતી અને દેશભરના આકાશવાણી કેન્દ્રો પર 'રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ દિવસ' નિમિત્તે વિશેષ સંગીત અને શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો યોજાય છે. મધ્ય પ્રદેશના ભાબરા (આઝાદ નગર) અને મહારાષ્ટ્રના પુણે-રત્નાગિરી ખાતે વિશેષ સ્મરણ સમારોહ યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર Chandrashekhar Azad (HSRA 1928), Lokmanya Tilak (Kesari & Maratha Newspapers), Home Rule League 1916, National Broadcasting Day 1927 અને All India Radio History પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: આજના દિવસે આકાશવાણી (AIR) પરથી રેડિયો કાર્યક્રમો સાંભળવા અને ક્રાંતિકારીઓના જીવનચરિત્ર વાંચવા, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "સ્વરાજ્ય આંદોલનમાં તિલકની ભૂમિકા" અને "ચંદ્રશેખર આઝાદનું સાહસ" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા યોજાય છે તથા સોશિયલ મીડિયા પર #NationalBroadcastingDay #ChandrashekharAzad #LokmanyaTilak #SwarajIsMyBirthright #HSRA #AllIndiaRadio અને #PrasarBharati હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• આકાશવાણી નામાભિધાન (1956): 1956 માં ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોનું સત્તાવાર નામ 'આકાશવાણી' રાખવામાં આવ્યું હતું, જે નામ પ્રખ્યાત કવિ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની એક કવિતા પરથી પ્રેરિત હતું.
• ચંદ્રશેખર આઝાદ શહાદત: ચંદ્રશેખર આઝાદ અલ્હાબાદ (પ્રયાગરાજ) ના અલ્ફ્રેડ પાર્ક (હવે આઝાદ પાર્ક) ખાતે 27 ફેબ્રુઆરી 1931 ના રોજ બ્રિટિશ પોલીસ સામે લડતા લડતા જાતે જ પોતાની છેલ્લી ગોળીથી શહીદ થયા હતા.
• હોમરૂલ લીગ (1916): 1916 માં તિલક મહારાજે બેલગામ ખાતેથી 'હોમરૂલ લીગ' (Home Rule League) ની સ્થાપના કરી હતી.
• 23 July 1952 ના રોજ ઇજિપ્ત (Egypt) માં લશ્કરી બળવો થયો હતો, જેણે રાજા ફારૂકને ગાદી પરથી હટાવીને ઇજિપ્તને પ્રજાસત્તાક બનાવ્યું હતું.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ચંદ્રશેખર આઝાદ: HSRA ના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર અને અમર ક્રાંતિવીર.
• લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર તિલક: સ્વરાજ્ય આંદોલનના પિતામહ, વિદ્વાન અને 'ગીતારહસ્ય' ગ્રંથના લેખક.
• પ્રસાર ભારતી / ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો (AIR): ભારતની રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

યુવાનોમાં સ્વમાન અને સચોટ પ્રસારણ: ચંદ્રશેખર આઝાદ અને તિલકના વિચારો દ્વારા દેશના યુવાનોમાં માતૃભૂમિ પ્રત્યે સમર્પણ અને નિર્ભયતા કેળવવી. ઉપરાંત, આજના ડિજિટલ યુગમાં પણ રેડિયો અને સમૂહ માધ્યમો દ્વારા સચોટ અને સાચી માહિતી નાગરિકો સુધી પહોંચાડવી એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે લોકમાન્ય તિલક લિખિત પ્રખ્યાત ગ્રંથ 'ગીતારહસ્ય' અથવા આઝાદના જીવન પર આધારિત પુસ્તકો વાંચવા, ભારતમાં રેડિયો અને આકાશવાણીના ઐતિહાસિક પ્રદાન વિશે અભ્યાસ કરવો તથા 1916 ના હોમરૂલ આંદોલન અને 1928 ના HSRA ના ઇતિહાસ વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---