તારીખ: 24 May
આ દિવસ ભારત સહિત કેટલાક દેશોમાં મનાવાતો 'રાષ્ટ્રમંડળ દિવસ' (Commonwealth Day / પૂર્વ એમ્પાયર ડે), માનસિક રોગચાળા પ્રત્યે જાગૃતિ લાવતો 'વિશ્વ સિઝોફ્રેનિયા દિવસ' (World Schizophrenia Day) તથા એવરેસ્ટ વિજેતા બચંદ્રી પાલ ની જન્મજયંતિ (1954) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને રાષ્ટ્રમંડળ દેશોનો ઇતિહાસ, માનસિક સ્વાસ્થ્યનું મહત્વ, પર્વતારોહણ ક્ષેત્રે નારી શક્તિ અને 24 May ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 24 May ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે કોમનવેલ્થ સચિવાલય, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO), કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય અને ખેલ-કૂદ સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• કોમનવેલ્થ દેશો વચ્ચે લોકશાહી, માનવ અધિકારો અને આર્થિક સહયોગ પ્રોત્સાહિત કરવો.
• સિઝોફ્રેનિયા જેવા ગંભીર માનસિક રોગથી પીડાતા દર્દીઓને સમયસર સારવાર અને સામાજિક સ્વીકૃતિ પૂરી પાડવી.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાજકીય મહત્વ: કોમનવેલ્થ એ પૂર્વ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના 56 સાર્વભૌમ દેશોનું સંગઠન છે, જેમાં ભારત એક મહત્વપૂર્ણ અને પ્રભાવશાળી સભ્ય છે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે મહત્વ: સિઝોફ્રેનિયા એ મગજનો એક રોગ છે જેમાં વ્યક્તિ વાસ્તવિકતા અને ભ્રમ વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકતો નથી. યોગ્ય કાઉન્સેલિંગ અને દવાથી આ રોગ નિયંત્રિત થઈ શકે છે.

📜 'લંડન ઘોષણાપત્ર' (London Declaration - 1949)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાઓ (જેમ કે NIMHANS - બેંગલુરુ) દ્વારા સિઝોફ્રેનિયા અને સાયકિયાટ્રિક કેર પર સેમિનાર યોજાય છે. રમતગમત મંત્રાલય અને પર્વતારોહણ સંસ્થાઓ દ્વારા બચંદ્રી પાલના સાહસિક જીવન પર યુવાનો માટે કાર્યક્રમો યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર કોમનવેલ્થ નેશન્સ, લંડન ડિક્લેરેશન (1949), બચંદ્રી પાલ, પદ્મભૂષણ પુરસ્કારો અને નેશનલ મેન્ટલ હેલ્થ પ્રોગ્રામ (NMHP) પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: માનસિક રોગો વિશે સમાજમાં ફેલાયેલી અંધશ્રદ્ધા દૂર કરવા જાગૃતિ અભિયાન, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "માનસિક સ્વાસ્થ્યનું મહત્વ" અને "પર્વતારોહણમાં ભારતીય નારી" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા તથા સોશિયલ મીડિયા પર #CommonwealthDay #WorldSchizophreniaDay #MentalHealthAwareness #BachendriPal #NIMHANS અને #BreakTheStigma હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• બ્રુકલિન બ્રિજ લોકાર્પણ (1883): 24 May 1883 ના રોજ ન્યૂયોર્ક શહેર ખાતે વિશ્વપ્રસિદ્ધ 'બ્રુકલિન બ્રિજ' (Brooklyn Bridge) જાહેર જનતા માટે ખુલ્લો મુકવામાં આવ્યો હતો.
• પ્રથમ મહિલા સોલો ફ્લાઇટ (1930): 24 May 1930 ના રોજ બ્રિટિશ મહિલા પાયલટ એમી જોહ્ન્સન (Amy Johnson) એકલા વિમાન ઉડાડીને બ્રિટનથી ઓસ્ટ્રેલિયા પહોંચનાર પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા.
• કોમનવેલ્થ રમતોની શરૂઆત: કોમનવેલ્થ રમતો (Commonwealth Games - CWG) ની શરૂઆત 1930 માં હેમિલ્ટન (કેનેડા) ખાતેથી થઈ હતી.
• 1984 માં એવરેસ્ટ સર કરનાર બચંદ્રી પાલને ભારત સરકારે 'પદ્મશ્રી' અને 'પદ્મભૂષણ' જેવા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માનથી નવાજ્યા છે.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• બચંદ્રી પાલ: પ્રખ્યાત ભારતીય પર્વતારોહી અને એવરેસ્ટ વિજેતા.
• મહારાણી વિક્ટોરિયા: પૂર્વ બ્રિટિશ શાસક (એમ્પાયર ડે પૃષ્ઠભૂમિ).
• NIMHANS / WHO: માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાઓ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અને યુવા સાહસ: શારીરિક બીમારીઓની જેમ જ માનસિક બીમારીઓને પણ સામાન્ય ગણીને મનોચિકિત્સક (Psychiatrist) ની સલાહ લેવી. ઉપરાંત, દેશની મહિલાઓને સાહસિક રમતો, સૈન્ય અને એરોસ્પેસ ક્ષેત્રે આગળ વધવા માટે પ્રેરિત કરવી એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? માનસિક રોગથી પીડાતા વ્યક્તિઓ કે પરિવારજનો સાથે કરુણા અને પ્રેમભર્યો વ્યવહાર કરવો, બચંદ્રી પાલની આત્મકથા 'એવરેસ્ટ: માય જર્ની ટુ ધ ટોપ' વાંચવી તથા ભારતના વિદેશ સંબંધો અને કોમનવેલ્થ દેશોના ઇતિહાસ વિશે જાણકારી મેળવવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---