તારીખ: 26 નવેમ્બર
આ દિવસ ભારતમાં વિશ્વના સૌથી મોટા લિખિત 'ભારતીય બંધારણ' ના સ્વીકારની યાદમાં 'બંધારણ દિવસ' (સંવિધાન દિવસ) તરીકે ઉજવાય છે, તેમજ 'શ્વેત ક્રાંતિના જનક' ડૉ. વર્ગીસ કુરિયનની જન્મજયંતિ નિમિત્તે 'રાષ્ટ્રીય દૂધ દિવસ' તરીકે મનાવવામાં આવે છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને 'રાષ્ટ્રીય બંધારણ દિવસ', ડૉ. વર્ગીસ કુરિયનનું પ્રદાન, 26/11 મુંબઈ હુમલાના શહીદોની સ્મૃતિ અને 26 નવેમ્બરના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 26 નવેમ્બર ના રોજ ભારતભરમાં સંસદ ભવન, સર્વોચ્ચ અદાલત, તમામ અદાલતો, શાળાઓ અને ડેરી ક્ષેત્ર દ્વારા આ તારીખ ગૌરવપૂર્વક મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• નાગરિકોમાં બંધારણીય મૂલ્યો (સ્વતંત્રતા, સમાનતા, બંધુતા અને ન્યાય) તથા મૂળભૂત ફરજો પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવી.
• પશુપાલકો અને ડેરી ઉદ્યોગનું ગૌરવ વધારી દેશને દૂધ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બનાવનાર અમૂલ (AMUL) અને શ્વેત ક્રાંતિના યોગદાનને બિરુદાવવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

બંધારણીય મહત્વ: બંધારણ એ દેશનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. બંધારણ સભાને આ મહાન ગ્રંથ તૈયાર કરવામાં 2 વર્ષ, 11 મહિના અને 18 દિવસનો સમય લાગ્યો હતો.
આર્થિક અને સામાજિક મહત્વ: ડૉ. કુરિયનના મિશનથી ભારત વિશ્વમાં સૌથી વધુ દૂધ ઉત્પાદન કરતો દેશ બન્યો અને કરોડો ખેડૂતો આત્મનિર્ભર બન્યા.

⚖️ સંવિધાન સભાના શિલ્પી (Dr. B. R. Ambedkar)

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: સંસદ અને શાળાઓ/કોલેજોમાં 'બંધારણની પ્રસ્તાવના' (Preamble) નું સમૂહ પઠન કરવામાં આવે છે. નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) અને 'આણંદ' (ગુજરાત) ખાતે રાષ્ટ્રીય ડેરી સમિટ યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતીય બંધારણનો ઇતિહાસ, પ્રસ્તાવના, મૂળભૂત અધિકારો અને ફરજો, ડૉ. વર્ગીસ કુરિયન, AMUL નો વિકાસ અને આતંકવાદ વિરોધી નીતિઓ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "આપણું બંધારણ - આપણું ગૌરવ" અને "શ્વેત ક્રાંતિનું ભારતને પ્રદાન" પર નિબંધ, વક્તૃત્વ અને કાનૂની ક્વિઝ, બંધારણની આમુખ (Preamble) ના શપથ અને એકતા રેલીઓ તથા સોશિયલ મીડિયા પર #ConstitutionDay, #SamvidhanDivas, #NationalMilkDay, #DrVergheseKurien અને #Mumbai2611 હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• હાથથી લખાયેલું બંધારણ: મૂળ ભારતીય બંધારણ હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં હાથથી લખાયેલું (Handwritten) હતું, જેને પ્રેમબિહારી નારાયણ રાયઝાદા એ કેલિગ્રાફી દ્વારા લખ્યું હતું.
• સુંદર કળાકૃતિઓ: બંધારણના મૂળ પાનાઓને જબલપુરના ચિત્રકાર નંદલાલ બોઝ અને તેમના શિષ્યોએ સુંદર ચિત્રોથી સુશોભિત કર્યા હતા.
• અમલની તારીખ: 26 નવેમ્બર 1949 ના રોજ બંધારણ અપનાવાયું, પરંતુ તેનો સત્તાવાર અમલ 26 જાન્યુઆરી 1950 (પ્રજાસત્તાક દિવસ) થી થયો હતો.
• ડૉ. વર્ગીસ કુરિયને આણંદમાં 'અમૂલ' (AMUL) ની સ્થાપના કરી સહકારી મંડળીઓની તાકાત વિશ્વને બતાવી હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ડૉ. બી. આર. આંબેડકર: મસૂદા સમિતિના અધ્યક્ષ અને બંધારણના શિલ્પી.
• ડૉ. વર્ગીસ કુરિયન: 'મિલ્કમેન ઓફ ઈન્ડિયા' અને શ્વેત ક્રાંતિના જનક.
• ડૉ. સચિદાનંદ સિન્હા & ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ: બંધારણ સભાના કામચલાઉ અને કાયમી પ્રમુખો.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

બંધારણીય જાગૃતિ અને સહકારી ક્ષેત્ર: નાગરિકો પોતાના અધિકારો સાથે બંધારણીય ફરજો (Article 51A) નું પણ પાલન કરે તે જરૂરી છે. ઉપરાંત, ગામડાંના સશક્તિરણ માટે ડેરી સહકારી મોડેલ આજે પણ અર્થતંત્રનો મજબૂત આધાર છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજે પરિવાર કે શાળાઓમાં ભારતીય બંધારણની પ્રસ્તાવના (Preamble) નું વાંચન કરવું, ભારતના બંધારણીય ઇતિહાસ અને મૂળભૂત ફરજો વિશે જ્ઞાન મેળવવું તથા 26/11 ના શહીદો (જેમ કે તુકારામ ઓમ્બલે, હેમંત કરકરે, મેજર સંદીપ ઉન્નીકૃષ્ણન) ની શૂરવીરતાને નમન કરવા.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---