📅 5 જૂન દિન વિશેષ : વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ (World Environment Day) અને સંપૂર્ણ ક્રાંતિ દિવસ (Sampoorna Kranti Diwas) – Sunday Exam

“પૃથ્વીના રક્ષણનો વૈશ્વિક સંકલ્પ અને જેપી આંદોલનનો ઇતિહાસ: જ્યારે 5 June એ 'World Environment Day' અને 'Jayaprakash Narayan' યાદ કરાયા!”

તારીખ: 5 June
આ દિવસ પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને પ્રકૃતિના જતન માટે મનાવાતો સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો 'વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ' (World Environment Day - 1972), લોકનાયક જયપ્રકાશ નારાયણ દ્વારા જાહેર કરાયેલા 'સંપૂર્ણ ક્રાંતિ દિવસ' (Sampoorna Kranti Diwas - 1974) તથા વૈશ્વિક અને રાષ્ટ્રીય ઇતિહાસના મહત્વપૂર્ણ બનાવો માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણ સંરક્ષણ, પ્રદૂષણ નિવારણ, જેપી આંદોલનનો ઇતિહાસ અને 5 June ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🌱 વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ (1972): 5 June 1972 ના રોજ Sweden ના સ્ટોકહોમ ખાતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પરિષદ (Stockholm Conference on Human Environment) નું આયોજન થયું હતું. ત્યારબાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ (UNEP) ની સ્થાપના થઈ અને 1973 થી દર વર્ષે 5 June ના રોજ વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ ઉજવવાની શરૂઆત થઈ.

🇮🇳 જયપ્રકાશ નારાયણ અને 'સંપૂર્ણ ક્રાંતિ' (1974): 5 June 1974 ના રોજ પટનાના ગાંધી મેદાન ખાતેથી 'લોકનાયક' જયપ્રકાશ નારાયણે (JP) ભ્રષ્ટાચાર અને મોંઘવારી સામે લડવા 'સંપૂર્ણ ક્રાંતિ' (Total Revolution) નો ઐતિહાસિક નારો આપ્યો હતો.

🌍 અમેરિકી માર્શલ પ્લાન જાહેરાત (1947): 5 June 1947 ના રોજ બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ યુરોપના પુનઃનિર્માણ માટે અમેરિકી વિદેશ મંત્રી જ્યોર્જ માર્શલે 'માર્શલ પ્લાન' (Marshall Plan) ની જાહેરાત કરી હતી.

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 5 June ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN), UNEP, ભારત સરકારનું પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય તથા સાંસ્કૃતિક-સામાજિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

પૃથ્વી પરથી ઘટતા જંગલો, વાયુ અને જળ પ્રદૂષણ, પ્લાસ્ટિક કચરો અને ક્લાઇમેટ ચેન્જ સામે સજાગતા લાવવી.
જયપ્રકાશ નારાયણના લોકશાહી મૂલ્યો, સામાજિક સમાનતા અને સત્યાગ્રહના વિચારોને યાદ કરવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

પર્યાવરણીય મહત્વ: સ્ટોકહોમ સંમેલને વિશ્વભરના દેશોને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે કાયદા અને નીતિઓ બનાવવાની પ્રેરણા આપી હતી. ભારતમાં પણ 1986 નો 'પર્યાવરણ સંરક્ષણ અધિનિયમ' આ સંમેલનની જ દેન છે.
રાજકીય અને સામાજિક મહત્વ: જેપી આંદોલને ભારતીય લોકશાહીમાં યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓની ભાગીદારી વધારીને રાજકીય ચેતનાનો નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો હતો.

🎨 મધ્યસ્થ થીમ: UNEP અને કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા આજના દિવસ માટે જે મુખ્ય વિષય કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવે છે તે છે: "પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણનો અંત, જમીન પુનઃસ્થાપન: પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને આત્મનિર્ભર ભારતનો વૈશ્વિક સંકલ્પ".

🌍 'મિશન લાઈફ' (Mission LiFE) અને UNEP

ભારત સરકાર દ્વારા પર્યાવરણને અનુકૂળ જીવનશૈલી અપનાવવા માટે 'Mission LiFE' (Lifestyle for Environment) શરુ કરવામાં આવ્યું છે, જેને UNEP દ્વારા પણ વૈશ્વિક સ્તરે બિરદાવવામાં આવ્યું છે.

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: પર્યાવરણ મંત્રાલય અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા દેશભરમાં કરોડો વૃક્ષો વાવવાનું 'વૃક્ષારોપણ અભિયાન' હાથ ધરાય છે. બિહાર અને દેશના અન્ય ભાગોમાં લોકનાયક જયપ્રકાશ નારાયણના વિચારો પર વિચારગોષ્ઠી યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર સ્ટોકહોમ સંમેલન 1972, UNEP (નૈરોબી), પર્યાવરણ સંરક્ષણ કાયદો 1986, લાઈફ મિશન (Mission LiFE), જયપ્રકાશ નારાયણ અને સંપૂર્ણ ક્રાંતિ પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: આજના દિવસે ઓછામાં ઓછો એક છોડ વાવવો અને તેના ઉછેરની જવાબદારી લેવી, શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "પર્યાવરણ બચાવો, પૃથ્વી બચાવો" અને "જયપ્રકાશ નારાયણનું યોગદાન" પર વક્તૃત્વ, નિબંધ અને ચિત્રકામ સ્પર્ધા તથા સોશિયલ મીડિયા પર #WorldEnvironmentDay #BeatPlasticPollution #MissionLiFE #UNEP #JayaprakashNarayan અને #SampoornaKranti હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

પ્રથમ થીમ (1973): પ્રથમ વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ 1973 માં ઉજવાયો હતો, જેની થીમ 'Only One Earth' (માત્ર એક જ પૃથ્વી) હતી.
UNEP વડું મથક: UNEP (સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ) નું વડું મથક આફ્રિકન દેશ કેન્યાની રાજધાની નૈરોબી (Nairobi) ખાતે આવેલું છે.
ભારત રત્ન સન્માન: જયપ્રકાશ નારાયણને 1999 માં મરણોત્તર ભારતનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર 'ભારત રત્ન' એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
5 June 1968 ના રોજ અમેરિકી નેતા રોબર્ટ એફ. કેનેડી (Robert F. Kennedy) ની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

જયપ્રકાશ નારાયણ (JP): લોકનાયક, મહાન વિચારક અને સ્વતંત્રતા સેનાની.
UNEP: સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ.
કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય: ભારત સરકારનું સર્વોચ્ચ પર્યાવરણીય મંડળ.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને લોકશાહી મૂલ્યો: સતત વધતા તાપમાન, કુદરતી આપત્તિઓ અને ગ્લેશિયર પીગળવાની સમસ્યા સામે લડવા પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ બંધ કરવો અને ગ્રીન એનર્જી (સોલાર/વિન્ડ) અપનાવવી. ઉપરાંત, સમાજમાં ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત પ્રશાસન અને સામાજિક ન્યાય જાળવી રાખવો એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક (જેમ કે પ્લાસ્ટિક થેલીઓ, કપ્સ) નો સંપૂર્ણ બહિષ્કાર કરવો અને કાપડની થેલી વાપરવી, પાણી અને વીજળીનો બગાડ અટકાવવો તથા લોકનાયક જયપ્રકાશ નારાયણના જીવન અને સ્વતંત્રતા આંદોલનના ઇતિહાસ વિશે વાંચવું.

💬 "પ્રકૃતિ આપણી જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે છે, પણ આપણી લાલચ નહીં." — મહાત્મા ગાંધી

💬 "સંપૂર્ણ ક્રાંતિથી જ સમાજના છેવાડાના માનવી સુધી સાચો ન્યાય પહોંચી શકે છે." — જયપ્રકાશ નારાયણ

💬 "જો આપણે પર્યાવરણનું રક્ષણ કરીશું, તો પર્યાવરણ આપણા ભવિષ્યનું રક્ષણ કરશે." — UNEP આદર્શ

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

પ્રશ્ન 1: 'વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ' (World Environment Day) ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?
ઉત્તર: દર વર્ષે 5 June ના રોજ (1972 સ્ટોકહોમ સંમેલનની યાદમાં).

પ્રશ્ન 2: UNEP (સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ) નું વડું મથક ક્યાં આવેલું છે?
ઉત્તર: નૈરોબી (કેન્યા).

પ્રશ્ન 3: 'સંપૂર્ણ ક્રાંતિ' (Total Revolution) નો નારો કોણે અને ક્યારે આપ્યો હતો?
ઉત્તર: જયપ્રકાશ નારાયણ (JP) એ 5 June 1974 ના રોજ (પટના ખાતે).

પ્રશ્ન 4: ભારતનો 'પર્યાવરણ સંરક્ષણ કાયદો' ક્યારે પસાર થયો હતો?
ઉત્તર: વર્ષ 1986 માં.

પ્રશ્ન 5: ભારત સરકારનું 'Mission LiFE' શેની સાથે સંબંધિત છે?
ઉત્તર: પર્યાવરણને અનુકૂળ જીવનશૈલી અપનાવવા સાથે.

🏁 ઉપસંહાર (Conclusion)

5 June ની તારીખ આપણને સમસ્ત માનવજાતના અસ્તિત્વ માટે પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને હરિયાળી ક્રાંતિ (વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ 1972) નો મહાન વૈશ્વિક સંદેશ આપે છે, તો બીજી તરફ લોકશાહી રક્ષણ અને સામાજિક ક્રાંતિનો વારસો (જયપ્રકાશ નારાયણ સંપૂર્ણ ક્રાંતિ 1974) દર્શાવે છે. પ્રકૃતિનું જતન, મિશન લાઈફ અને જાગૃત નાગરિકતા જ ભારતને વિશ્વ સમક્ષ શ્રેષ્ઠ અને સક્ષમ બનાવે છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્ટોકહોમ સંમેલન 1972, UNEP, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અધિનિયમ 1986, મિશન લાઈફ, જયપ્રકાશ નારાયણ અને 1974 નું જેપી આંદોલન સાંકળીને અભ્યાસ કરવા માટે આ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને પ્રેરણાદાયી દિવસ છે.

📢 Sunday Exam સત્તાવાર શૈક્ષણિક નોટિસ

Sunday Exam એ ગુજરાતના સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના ઉમેદવારો માટે 100% એક્ઝામ-ઓરિએન્ટેડ અને સચોટ 'દિન વિશેષ' અને કરંટ અફેર્સ પૂરું પાડતું વિશ્વસનીય શૈક્ષણિક પ્લેટફોર્મ છે. જો તમને આ આર્ટિકલમાં કોઈ પણ પ્રકારની ફેક્ચ્યુઅલ ક્ષતિ જણાય, તો ઉમેદવારો સત્વરે અમારા સત્તાવાર મેઈલ આઈડી sunadyexambyguru@gmail.com પર મેઈલ કરીને વહીવટી જાણ કરી શકે છે.

📌 સંદર્ભો (References): સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ સત્તાવાર પોર્ટલ (UNEP World Environment Day Logs) | કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય, ભારત સરકાર | NCERT/GCERT ધોરણ 8, 11 અને 12 ના ભારતનો ઇતિહાસ, ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને પર્યાવરણ ભૂગોળ.

📲 ફ્રી જનરલ નોલેજ પીડીએફ, રોજગાર સમાચાર અને ડેઇલી કરંટ અફેર્સ ક્વિઝ માટે અત્યારે જ જોડાઓ:

💬 Join Sunday Exam WhatsApp Community

SUNDAY EXAM

Menu

SUNDAY EXAM

📅 5 જૂન દિન વિશેષ : વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ (World Environment Day) અને સંપૂર્ણ ક્રાંતિ દિવસ (Sampoorna Kranti Diwas) – Sunday Exam

📅 5 જૂન દિન વિશેષ : વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ (World Environment Day) અને સંપૂર્ણ ક્રાંતિ દિવસ (Sampoorna Kranti Diwas) – Sunday Exam

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

🌍 'મિશન લાઈફ' (Mission LiFE) અને UNEP

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

🏁 ઉપસંહાર (Conclusion)

📢 Sunday Exam સત્તાવાર શૈક્ષણિક નોટિસ

About Author

ટિપ્પણીઓ નથી:

ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો

Advertisement