તારીખ: 6 June
આ દિવસ બંગાળની ખાડીના તટીય દેશોના સહયોગ માટે મનાવાતો 'BIMSTEC સ્થાપના દિવસ' (BIMSTEC Day - 1997), મરાઠા સામ્રાજ્યના સ્થાપક છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો ઐતિહાસિક રાજ્યાભિષેક દિવસ (1674) તથા સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો 'યુએન રશિયન ભાષા દિવસ' (UN Russian Language Day) માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ પ્રાદેશિક સહયોગ, મરાઠા ઇતિહાસ, બીજા વિશ્વયુદ્ધના 'D-Day' અને 6 June ના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 6 June ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે BIMSTEC સચિવાલય (ઢાકા), સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN), ભારત સરકારનું વિદેશ મંત્રાલય તથા મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• બંગાળની ખાડી ક્ષેત્રના 7 સભ્ય દેશો વચ્ચે આર્થિક, વેપારી, તકનીકી અને સામાજિક ક્ષેત્રે પરસ્પર સહયોગ વધારવો.
• શિવાજી મહારાજના સુશાસન, શૌર્ય, સ્વરાજ્ય અને નૌકાદળ (Navy) ના નિર્માણના વિચારોને નમન કરવું.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

વ્યૂહાત્મક અને પ્રાદેશિક મહત્વ: BIMSTEC એ દક્ષિણ એશિયા (SAARC) અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા (ASEAN) વચ્ચેનો મહત્વપૂર્ણ સેતુ છે. ભારતની 'Act East Policy' અને 'Neighborhood First' નીતિ માટે તે અત્યંત મહત્વનું છે.
રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: શિવાજી મહારાજનો રાજ્યાભિષેક એ ભારતીય ઇતિહાસમાં વિદેશી આક્રમણકારો સામે સાર્વભૌમ ભારતીય સત્તાની સ્થાપનાનું પ્રતીક હતો.

🤝 'BIMSTEC' ના સભ્ય દેશો

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: મહારાષ્ટ્રના રાયગઢ કિલ્લા ખાતે ભવ્ય 'રાજ્યાભિષેક સોહળા' (શિવરાજ્યાભિષેક દિવસ) મનાવવામાં આવે છે. કેન્દ્રીય વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા BIMSTEC સભ્ય દેશોના રાજદૂતો સાથે વિશેષ કૂટનીતિક બેઠકો અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર BIMSTEC (બેંગકોક ઘોષણાપત્ર 1997), ઢાકા સચિવાલય, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ કાળ, અષ્ટપ્રધાન મંડળ, મરાઠા નૌકાદળ અને બીજા વિશ્વયુદ્ધના 'D-Day' પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓ અને કૉલેજોમાં "શિવાજી મહારાજનું કલ્યાણકારી શાસન" અને "BIMSTEC નું ભારત માટે મહત્વ" પર વક્તૃત્વ અને નિબંધ સ્પર્ધા, યુએન રશિયન ભાષા દિવસ નિમિત્તે સાહિત્યિક કાર્યક્રમો તથા સોશિયલ મીડિયા પર #BIMSTECDay #ShivrajyabhishekDay #ChhatrapatiShivajiMaharaj #RaigadFort #DDay1944 અને #ActEastPolicy હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• ભારતીય નૌકાદળ અને શિવાજી મહારાજ: ભારતીય નૌકાદળ (Indian Navy) ના નવા ધ્વજ (Ensign) માં છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની રાજમુદ્રામાંથી પ્રેરિત અષ્ટકોણીય સીલ (Octagonal Seal) રાખવામાં આવ્યું છે. તેઓ 'ભારતીય નૌકાદળના પિતા' ગણાય છે.
• યુએન રશિયન ભાષા દિવસ (1799): 6 June 1799 ના રોજ આધુનિક રશિયન સાહિત્યના પિતા ગણાતા કવિ એલેક્ઝાન્ડર પુશ્કિન (Alexander Pushkin) નો જન્મ થયો હતો, તેથી UN આ દિવસે 'રશિયન ભાષા દિવસ' ઉજવે છે.
• D-Day નોર્મેન્ડી સંગ્રામ (1944): બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં 6 June 1944 ના 'D-Day' પર એક જ દિવસમાં 1,50,000 થી વધુ મિત્ર દેશોના સૈનિકોએ સમુદ્ર માર્ગે ફ્રાન્સમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.
• શિવાજી મહારાજના રાજ્યાભિષેક સમયે તેમને 'હાઇંદવ ધર્મોદ્ધારક' અને 'છત્રપતિ' ની પદવી આપવામાં આવી હતી અને તેમણે નવું 'શિવ શકા' (Calendar) શરુ કર્યું હતું.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ: મરાઠા સામ્રાજ્યના સંસ્થાપક અને મહાન શાસક.
• એલેક્ઝાન્ડર પુશ્કિન: મહાન રશિયન કવિ અને સાહિત્યકાર.
• BIMSTEC Secretariat (Dhaka): પ્રાદેશિક આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિક સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

સાગર સુરક્ષા, વેપાર અને સુશાસન: બંગાળની ખાડીમાં ચાંચિયાગીરી અટકાવવા, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને મુક્ત વેપાર માટે BIMSTEC દેશોનું એકજૂથ રહેવું અત્યંત જરૂરી છે. ઉપરાંત, શિવાજી મહારાજના સક્ષમ વહીવટી મોડેલ (અષ્ટપ્રધાન મંડળ) અને દરિયાઈ સુરક્ષા નીતિઓ આજના ભારત માટે માર્ગદર્શક છે એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? આજના દિવસે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના કિલ્લા નિર્માણ, જળ વ્યવસ્થાપન અને શાસન નીતિઓ વિશે વાંચવું, ભારતના દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા સાથેના ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો વિશે માહિતી મેળવવી તથા વિશ્વ ઇતિહાસ અને બીજા વિશ્વયુદ્ધની નિર્ણાયક ઘટનાઓનો અભ્યાસ કરવો.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

---