તારીખ: 8 ફેબ્રુઆરી
આ દિવસ ભારતના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ અને મહાન શિક્ષણશાસ્ત્રી ડૉ. ઝાકિર હુસૈન ની જન્મજયંતિ, આઝાદીની લડતમાં નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ ની જર્મનીથી જાપાન તરફની જોખમી સબમરીન યાત્રાના પ્રારંભ (1943) તથા સામાજિક સુધારાના ઇતિહાસ માટે જાણીતો છે. આ લેખનો મુખ્ય હેતુ વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ડૉ. ઝાકિર હુસૈનનું પ્રદાન, નેતાજીનો સાહસિક ઇતિહાસ અને 8 ફેબ્રુઆરીના ઐતિહાસિક બનાવોથી માહિતગાર કરવાનો છે.

📜 ઇતિહાસ અને ઉત્પત્તિ (History & Origin)

🎯 મુખ્ય હેતુ અને ઉજવણી

દર વર્ષે 8 ફેબ્રુઆરી ના રોજ ભારત સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલય, રાષ્ટ્રપતિ ભવન, નેતાજી રિસર્ચ બ્યુરો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા આ તારીખ મનાવાય છે, જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• દેશના શિક્ષણ અને લોકશાહીના મૂલ્યો પ્રત્યે ડૉ. ઝાકિર હુસૈનના વિચારોને યાદ કરવા.
• આઝાદ હિન્દ ફોજના ગઠન માટે નેતાજીએ બતાવેલી અદભુત નિડરતા અને રાષ્ટ્રપ્રેમથી યુવાનોને પ્રેરિત કરવા.

🌟 મહત્વ અને વર્તમાન વર્ષની થીમ

રાષ્ટ્રીય અને ઐતિહાસિક મહત્વ: નેતાજીની આ સબમરીન યાત્રાના પરિણામે જ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં 'આઝાદ હિન્દ ફોજ' (INA) નું પુનર્ગઠન શક્ય બન્યું હતું.
શૈક્ષણિક મહત્વ: ડૉ. ઝાકિર હુસૈને મહાત્મા ગાંધીની 'નઈ તાલીમ' (બુનિયાદી શિક્ષણ) નીતિને દેશભરમાં આગળ ધપાવી હતી.

🚢 જર્મન U-180 થી જાપાનીઝ I-29

🌍 ભારતમાં ઉજવણી અને પ્રવૃત્તિઓ

ભારતમાં ઉજવણી: રાષ્ટ્રપતિ ભવન અને જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા (નવી દિલ્હી) ખાતે ડૉ. ઝાકિર હુસૈનને આદરપૂર્વક શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરાય છે. કોલકાતા સ્થિત 'નેતાજી ભવન' ખાતે નેતાજીના સબમરીન પ્રવાસ પર દસ્તાવેજી પ્રદર્શન યોજાય છે. GPSC, CCE અને UPSC ની તૈયારી કરતા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતના રાષ્ટ્રપતિઓનો ઇતિહાસ, બુનિયાદી શિક્ષણ નીતિ, આઝાદ હિન્દ ફોજ અને બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ભારતની ભૂમિકા પર વિશેષ ઓનલાઈન કસોટીઓ યોજાય છે.

સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ: શાળાઓમાં "ડૉ. ઝાકિર હુસૈનનું શિક્ષણમાં પ્રદાન" અને "નેતાજીની સાહસિક યાત્રાઓ" પર વક્તૃત્વ, નિબંધ અને ચિત્રકળા સ્પર્ધા, જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા યુનિવર્સિટી દ્વારા ખાસ શૈક્ષણિક વ્યાખ્યાન તથા સોશિયલ મીડિયા પર #DrZakirHusain, #NetajiSubhashChandraBose, #SubmarineJourney1943, #AzadHindFauj, #JamiaMilliaIslamia અને #IndianHistory હેશટેગ દ્વારા તથ્યો શેર કરવામાં આવે છે.

💡 રસપ્રદ અને ઓછા જાણીતા તથ્યો (Interesting Facts)

• કાર્યકાળ દરમિયાન અવસાન પામેલા પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ: ડૉ. ઝાકિર હુસૈન ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ હતા જેમનું પોતાના હોદ્દાના કાર્યકાળ દરમિયાન જ અવસાન થયું હતું (1969 માં).
• ભારત રત્ન સન્માન (1963): ડૉ. ઝાકિર હુસૈનને વર્ષ 1963 માં ભારતનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર 'ભારત રત્ન' એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
• બોય સ્કાઉટ્સ સ્થાપના (1910): 8 ફેબ્રુઆરી 1910 ના રોજ અમેરિકામાં 'બોય સ્કાઉટ્સ ઓફ અમેરિકા' (Boy Scouts of America) ની સત્તાવાર સ્થાપના થઈ હતી.
• 8 ફેબ્રુઆરી 1924 ના રોજ અમેરિકાના નેવાડા રાજ્યમાં ગેસ ચેમ્બર દ્વારા પ્રથમ વાર મૃત્યુદંડની સજા અમલમાં મૂકાઈ હતી.

👤 મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ

• ડૉ. ઝાકિર હુસૈન: ભારતના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ અને ભારત રત્ન વિજેતા.
• નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ: આઝાદ હિન્દ સરકારના સર્વોચ્ચ નેતા.
• જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા: ડૉ. ઝાકિર હુસૈન દ્વારા સ્થાપિત પ્રખ્યાત કેન્દ્રીય શૈક્ષણિક સંસ્થા.

🚀 આજના સમયમાં પ્રાસંગિકતા અને નાગરિક ફરજ

મૂલ્ય આધારિત શિક્ષણ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા: રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) ના સંદર્ભમાં બાળકોમાં કૌશલ્ય અને નૈતિક મૂલ્યોનું સિંચન કરવું અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, દેશની સુરક્ષા માટે સમર્પણ અને અડગ મનોબળ રાખવું એ સમયની માંગ છે.
આપણે શું કરી શકીએ? ડૉ. ઝાકિર હુસૈન દ્વારા બાળકો માટે લખાયેલી બાળ વાર્તાઓ (જેમ કે 'અબ્બુ ખાન કી બકરી') વાંચવી, નેતાજીના જીવન અને આઝાદ હિન્દ ફોજના ઇતિહાસ પર આધારિત પુસ્તકો વાંચવા તથા ગરીબ બાળકોના શિક્ષણ માટે આર્થિક કે શૈક્ષણિક મદદ કરવી.

❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)